Newid yn yr Hinsawdd

Ffeithlun Effeithiau’r newid yn yr hinsawdd ar iechyd a llesiant

Wedi’i lansio i gyd-fynd â Chynhadledd y Partïon 26 (COP26), mae’r ffeithluniau’n canolbwyntio ar y berthynas rhwng yr amgylchedd naturiol ac iechyd, y grwpiau poblogaeth yr effeithir arnynt a rhai o effeithiau allweddol iechyd a llesiant newid yn yr hinsawdd a’r grwpiau poblogaeth hynny y gellid effeithio arnynt.

Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi ymrwymo yn ei gynllun hirdymor i weithio gyda’n partneriaid i baratoi ar gyfer effaith ddisgwyliedig ac annisgwyl newid yn yr hinsawdd yng Nghymru ac ymateb i hyn. Fel rhan o’n cyfraniad, mae’r Uned Gymorth Asesu Effaith ar Iechyd (WHIASU) wedi bod yn gweithio gydag asiantaethau partner gan gynnwys Cyfoeth Naturiol Cymru, Adfywio Cymru a Llywodraeth Cymru, ar Asesiad o’r Effaith ar Iechyd (HIA) Newid yn yr Hinsawdd yng Nghymru. Mae’r ffeithluniau’n rhan o’r gwaith hwn sy’n mynd rhagddo a’i nod yw sicrhau bod gan sefydliadau a Chyrff Cyhoeddus yng Nghymru y dystiolaeth a’r wybodaeth sydd eu hangen arnynt i gynllunio ar gyfer yr effeithiau iechyd a llesiant ar bobl a chymunedau a ddaw yn sgil newid yn yr hinsawdd ac ymateb hyn.

Gellir eu lawrlwytho yma ynghyd â’r cyfeiriadau a ddefnyddiwyd i greu’r ffeithluniau.

Cenin cement lorry

Cenin Group

Sefydlwyd Grŵp Cenin ar gyfer datblygu technolegau arloesol. Mae ein technoleg a ddatblygwyd ym Mhrifysgol Caerdydd, yn defnyddio technegau dadansoddol blaengar a pheirianneg gemegol i ganiatáu cynhyrchu sment isel iawn mewn carbon.

Deilliodd egwyddor sylfaenol Grŵp Cenin o daith astudio yn 2007. Mewn gwledydd Ewropeaidd eraill mae llawer mwy o gydweithrediad ac integreiddiad mewn gweithrediadau, sy’n caniatáu i fentrau fod yn llawer mwy effeithlon. Yn Güssing yn Awstria, maent wedi profi y gallant, drwy ddefnyddio’r adnoddau naturiol sydd o’u cwmpas, greu cyflenwadau arwyddocaol o ynni adnewyddadwy, ac yn fwy pwysig weithgaredd a chyflogaeth economaidd. Gwelodd sylfaenydd Grŵp Cenin y cyfle i greu hybrid o’r model hwn yng Nghymru ac fel canlyniad ganwyd  Parc Stormy.

I gyflawni datblygu cynaliadwy mae arnoch angen medru creu swyddi arwyddocaol neu o leiaf ychwanegu at sicrwydd swyddi. O’r cysyniad hwn lluniwyd egwyddorion sylfaenol Grŵp Cenin ym Mharc Stormy: cynhyrchu ynni drwy ddefnyddio adnoddau naturiol, ailgylchu deunyddiau a gwastraff, a chreu swyddi cynaliadwy diogel.

Mae’n rhyfeddol i fedru dweud ein bod wedi gweithredu technegau cynaliadwy ac economi cylchol. Mae siarad am leihad mewn carbon a gwastraff fel elfennau allweddol cynaliadwyedd yn ymddangos fel cyflawniad o bwys, hyd nes eich bod yn sylweddoli bod banciau bwyd a thlodi tanwydd yn dal o’n cwmpas ym  mhob man – materion bywyd bob dydd i bobl sy’n byw ddim ond ychydig filltiroedd i ffwrdd.

Ers ei gysyniad cynnar yn 2007, mae Grŵp Cenin wedi datblygu clwstwr o brosiectau ynni adnewyddadwy cyd-ddibynnol yn cynnwys, gwynt, paneli solar ffotofoltäig, treuliad anaerobig, ac mae cynlluniau ar y gweill i ychwanegu storio batris a chynhyrchu hydrogen ar gyfer gorsaf ail-lenwi â thanwydd hydrogen.

Ymhlith y clwstwr hwn o ynni adnewyddadwy, a fydd cyn hir yn cynhyrchu digon o bŵer dros ben i gwrdd ag anghenion ynni Porthcawl, y dref leol, lleolir cyfleuster ymchwil mwynau arbenigol a sy’n cynhyrchu sment carbon isel iawn.

Dros y 7 blynedd ddiwethaf mae ochr sment y busnes wedi llwyddo i ddod o hyd i ffyrdd o ailddefnyddio cynnyrch gwastraff o’r diwydiannau dur, glo, biomas a phuro olew yng Nghymru. Mae’r gwastraff a’r sgil gynnyrch hyn wedi cael eu defnyddio fel sment yn y diwydiannau dur, insiwleiddio, concrid a diwydiannau  sefydlogi tir.

Mae’r IP, patentau a chymeradwyaeth technegol Ewropeaidd parhaus ar gyfer y dull newydd arloesol hwn o gynhyrchu sment wedi arwain at leihad dramatig yn y gwastraff sy’n mynd i safleoedd tirlenwi, a thrwy hynny’n gwneud arbedion economaidd o bwys a chynnydd arwyddocaol mewn swyddi mewn ardaloedd â galw mawr amdanynt. Crëir effaith pelen eira drwy ddarganfod cynnyrch newydd arloesol. Mae hyn yn caniatáu gwell defnydd o adnoddau, gan leihau gwastraff cynhyrchwyr a chostau sgil gynnyrch, ac yn galluogi defnyddio math newydd o gynnyrch sment isel iawn mewn carbon.

Heddiw mae cannoedd o filoedd o dunelli o wastraff na fydd yn mynd i safleoedd tirlenwi, miloedd o gartrefi’n cael eu cyflenwi gan ynni adnewyddadwy a channoedd o swyddi’n cael eu creu neu eu gwella yn unig drwy ddarganfod gwastraff, gwneud defnydd o safle diwydiannol dirywiedig, a thrwy wneud defnydd llwyr o’r adnoddau naturiol sydd ar gael (gwynt a phelydriad solar).

Mae Grŵp Cenin yn dangos bod gan Gymru’r cyfle i harneisio adnoddau naturiol a gwastraff i helpu i wella gweithgaredd economaidd, lleihau allyriadau carbon a chynyddu effeithlonrwydd adnoddau ar yr un pryd. Gellir cyflawni datblygu economaidd hanfodol drwy ddefnyddio gwastraff ac adnoddau naturiol yn unig, tra hefyd yn mynd i’r afael â her fwyaf dynoliaeth, Newid Hinsawdd.

Scroll to Top