ES Adnoddau

Systemau Rheoli Amgylcheddol – Canllaw i Fusnesau Bach a Chanolig yng Nghymru

Systemau Rheoli Amgylcheddol – Canllaw i Fusnesau Bach a Chanolig yng Nghymru

Defnyddio trydan a dŵr, cynhyrchu gwastraff, gweithredu peiriannau a phrosesu deunyddiau naturiol – dyma rai o’r ffyrdd mae busnesau’n rhyngweithio â’r amgylchedd ar lefel weithredol a thrwy eu cadwyni cyflenwi.  

Mae busnesau o bob maint yn sylweddoli bod angen deall, rheoli a gwella eu heffeithiau amgylcheddol i sicrhau eu bod yn gallu gweithredu a thyfu’n gynaliadwy. Mae System Reoli Amgylcheddol sy’n cyd-fynd â maint a gweithgareddau’r sefydliad yn fframwaith allweddol i helpu busnesau i wneud hyn. 

Fodd bynnag, gall fod yn fwy heriol i fusnesau bach a chanolig fesur, rheoli ac adrodd ar nodau hinsawdd ac amgylcheddol oherwydd cyfyngiadau amser, cost ac adnoddau dynol. Felly beth yw’r opsiynau? Oes angen i chi gydymffurfio ag ISO 14001 sy’n cael ei gydnabod yn rhyngwladol neu oes dewisiadau eraill ar gael? 

Gobeithio y bydd y canllaw hwn yn eich helpu i ddeall (i) prif elfennau System Reoli Amgylcheddol, (ii) y manteision a’r cyfleoedd maen nhw’n eu cynnig i fusnesau bach a chanolig ac (iii) yn rhoi trosolwg o’r gwahanol safonau ardystio ar gyfer gweithredu System Reoli Amgylcheddol a chefnogi busnesau bach a chanolig yng Nghymru. 

Cofiwch, mae llawer o fanteision i gael ardystiad System Reoli Amgylcheddol, ond y daith at gael yr ardystiad sy’n cyfrif o ran camau gweithredu ymarferol ac allbynnau. Bydd angen adnoddau ar gyfer pob ardystiad. Os nad yw hyn yn bosibl yn eich sefydliad ar hyn o bryd, gobeithio y bydd y canllaw hwn yn dal yn werthfawr i’ch arwain at gamau gweithredu ystyrlon.    

1. Beth yw System Reoli Amgylcheddol?

Mae System Reoli Amgylcheddol yn fframwaith strwythuredig o bolisïau, gweithdrefnau ac arferion sy’n helpu sefydliadau i asesu, rheoli a gwella eu heffaith amgylcheddol.  

Prif nodau System Reoli Amgylcheddol yw sicrhau bod sefydliadau’n gwneud y canlynol: 

  • Cydymffurfio â gofynion amgylcheddol (er enghraifft, dan drwydded amgylcheddol a gyhoeddwyd gan Cyfoeth Naturiol Cymru) 
  • Defnyddio adnoddau’n effeithlon 
  • Lleihau gwastraff a sicrhau ychydig iawn o lygredd 
  • Gwella perfformiad amgylcheddol yn barhaus 

(gweler: https://www.iso.org/climate-change/environmental-management-system-ems)  

Un o gryfderau craidd unrhyw System Reoli Amgylcheddol yw galluogi gwelliant parhaus mewn perfformiad amgylcheddol. Mae gwelliant parhaus fel y’i diffinnir yn ISO 14001 yn cyfeirio at weithgareddau sy’n cael eu gwneud dro ar ôl tro i wella perfformiad amgylcheddol. Er enghraifft, gall sefydliadau ganfod cyfleoedd i wella drwy archwiliadau a monitro cynnydd yn erbyn amcanion a thargedau.  

Ar gyfer busnes bach a chanolig, gallai hyn olygu gweithredu mentrau newid ymddygiad i gefnogi’r broses o leihau carbon a chyflwyno nodau sy’n ymwneud â natur, fel rhoi’r gorau i ddatgoedwigo. Fodd bynnag, o safbwynt ehangach, gallai gwelliant parhaus olygu rhoi sylw i nifer cynyddol o feysydd busnes neu brosesau mewn System Reoli Amgylcheddol, neu gasglu gwybodaeth a sgiliau i ddelio â materion amgylcheddol. Yn gyffredinol, mae’n ymwneud â symud o reoli’r amgylchedd yn weithredol i ddull gweithredu mwy strategol.

2. Manteision gweithredu System Reoli Amgylcheddol i Fusnesau Bach a Chanolig yng Nghymru

  • Rheoli a gwella effeithiau amgylcheddol: drwy integreiddio ystyriaethau amgylcheddol yn eu gweithrediadau, gall busnesau bach a chanolig leihau eu hôl troed ecolegol a lleihau effeithiau negyddol ar yr amgylchedd. 
  • Rheoli Risg: Mae adnoddau System Reoli Amgylcheddol yn darparu dull systematig o nodi a rheoli risgiau amgylcheddol ac maent yn helpu busnesau bach a chanolig i ddiogelu eu busnes ar gyfer y dyfodol ac osgoi rhwymedigaethau ac amhariadau posibl. 
  • Arbedion costau: Gall gweithredu arferion effeithlon ar gyfer rheoli adnoddau arwain at arbedion cost i fusnesau bach a chanolig. Drwy wneud y defnydd gorau posibl o ynni a dŵr, cynhyrchu llai o wastraff, a chyflwyno mentrau ailgylchu, gall busnesau bach a chanolig weld gostyngiadau mewn biliau cyfleustodau a manteision ariannol eraill o brosesau mwy effeithlon ac arloesol. 
  • Cydymffurfio â rheoliadau: Mae System Reoli Amgylcheddol yn helpu busnesau bach a chanolig i gydymffurfio â rheoliadau amgylcheddol a gofynion cyfreithiol. Drwy gael yr wybodaeth ddiweddaraf am ddeddfwriaeth amgylcheddol, gall busnesau bach a chanolig osgoi cosbau a phroblemau cyfreithiol. 
  • Gwella mynediad at gyllid: Gall System Reoli Amgylcheddol helpu busnesau bach a chanolig i nodi a rheoli camau y gallant eu cymryd i gyflawni gofynion o dan Addewid Twf Gwyrdd Busnes Cymru. Gall hefyd fod yn gatalydd ar gyfer ariannu arloesedd, er enghraifft, Cynllun Benthyciadau Busnes Gwyrdd gan Fanc Datblygu Cymru. 

3. Safonau ac Ardystiadau System Reoli Amgylcheddol

Wrth ddechrau creu System Reoli Amgylcheddol, mae nifer o safonau ar gael i fusnesau bach a chanolig yng Nghymru. Dyma’r prif rai sy’n cael sylw yn y canllaw hwn: 

  • ISO 14001:2015 (Systemau Rheoli Amgylcheddol – Gofynion a Chanllawiau Defnyddio)  

Dyma’r safon wirfoddol a ddefnyddir fwyaf ledled y byd ar gyfer System Reoli Amgylcheddol. Mae’n darparu fframwaith cyfannol ‘sy’n cwmpasu pob agwedd ar ddulliau sefydliad o reoli’r amgylchedd ac mae’n cynnig adnoddau ar gyfer gwelliant parhaus’. Mae ardystiad ar gael i sefydliadau sydd wedi gweithredu gofynion ISO 14001.  

  • ISO 14005:2019 (Systemau Rheoli Amgylcheddol – Canllawiau ar gyfer dull hyblyg o weithredu fesul cam) 

Mae’r safon hon yn cynnwys canllawiau ar gyfer dull fesul cam o sefydlu, gweithredu, cynnal a gwella System Reoli Amgylcheddol. Gall fod yn arbennig o ddefnyddiol i fusnesau bach a chanolig gan ei bod yn rhoi hyblygrwydd ac yn caniatáu i sefydliadau ddatblygu eu Systemau Rheoli Amgylcheddol ar eu cyflymder eu hunain. Bydd gweithredu’r canllawiau’n llawn yn arwain at System Reoli Amgylcheddol sy’n cyd-fynd ag ISO14001.  

Sylwch fod safon awgrymiadol gynharach BSI ar gyfer busnesau bach a chanolig, sef BS8555, a oedd hefyd yn darparu dull fesul cam o weithredu System Reoli Amgylcheddol, wedi cael ei thynnu’n ôl a’i disodli gan ISO 14005.  

Mae’r Ddraig Werdd yn achrediad amgylcheddol yn y DU a ddyfernir i ‘fusnesau sy’n cymryd camau i ddeall, monitro a rheoli eu heffeithiau ar yr amgylchedd’. Mae’n gweithredu system fesul cam dros bum lefel, gan ganiatáu i fusnes symud ymlaen yn ei amser ei hun.  Mae safon Lefel 5 y Ddraig Werdd yn cyfateb i ISO 14001.  Un o fanteision y Ddraig Werdd yw ei gydnabyddiaeth a’i gefnogaeth gan Busnes Cymru a’i gydnabyddiaeth ym mhrosesau caffael Llywodraeth Cymru. 

Mae’r Goriad Gwyrdd yn eco-achrediad a ddyfernir i fusnesau sy’n gweithredu yn y sector twristiaeth. Mae busnesau sydd wedi’u hardystio gan y Goriad Gwyrdd yn bodloni set o ofynion amgylcheddol o safon uchel ar draws 13 maes gan gynnwys rheoli’r amgylchedd, cynnwys staff, arbed ynni a dŵr, rheoli gwastraff, a bwyd a diod. Yng Nghymru, mae’r Goriad Gwyrdd yn cael ei weithredu gan Cadwch Gymru’n Daclus ar ran y Sefydliad Addysg Amgylcheddol 

Mae’r Cynllun Eco-reoli ac Archwilio yn gynllun gwirfoddol gan yr UE sy’n berthnasol i bob mudiad yn y sector cyhoeddus sydd eisiau gwerthuso, rheoli a gwella eu perfformiad amgylcheddol. Mae’r Cynllun Eco-reoli ac Archwilio yn fwy eang a thrylwyr nag ISO 14001 (fel yr esbonnir isod) ond mae ISO 14001 yn bodloni gofynion y gydran System Reoli Amgylcheddol. Ar ôl Brexit, nid oes gan y DU ‘gorff cymwys’ sy’n gyfrifol am Gynlluniau Eco-Reoli ac Archwilio mwyach. Fodd bynnag, efallai y bydd mudiadau sy’n gwneud busnes yn yr UE yn teimlo bod Cofrestriad Byd-Eang y Cynllun Eco-reoli ac Archwilio yn ddefnyddiol ac rydym wedi cynnwys gwybodaeth am y prif ofynion a dolenni at ragor o wybodaeth yn y ddogfen hon er mwyn bod yn gyflawn. 

Mae’n werth nodi nad oes angen i fusnesau gadw at safon benodol ar gyfer eu System Reoli Amgylcheddol, ac efallai y byddant yn penderfynu dylunio system bwrpasol. Fodd bynnag, mae’n bosibl iawn y bydd defnyddio un o’r safonau sydd ar gael yn defnyddio llai o adnoddau a gall helpu i sicrhau system gadarn ar gyfer rheoli’r amgylchedd a fydd yn rhoi sicrwydd i randdeiliaid.  

Mae adrannau canlynol y canllaw hwn yn rhoi ychydig mwy o fanylion am y safonau uchod i’ch helpu i weld pa un allai fod y dull gweithredu cywir ar gyfer eich busnes.   

Sylwch mai canllaw yw hwn sy’n seiliedig ar grynodeb o’r wybodaeth sydd ar gael ar-lein. Gwiriwch y dolenni gwe i gael y manylion mwyaf cywir a chyfredol. 

4. Safonau EMS rhyngwladol

ISO14001:2015 (Systemau Rheoli Amgylcheddol – Gofynion a Chanllawiau Defnyddio) 

Mae ISO 14001:2015 yn fframwaith cyfannol a gydnabyddir yn rhyngwladol ar gyfer System Reoli Amgylcheddol. Mae’n cwmpasu pob agwedd ar effaith amgylcheddol sefydliad ac yn cynnig adnoddau i wella’n barhaus.  

Beth mae’n ei gynnwys? 

Sail ISO 14001 (fel gyda safonau eraill System Reoli Amgylcheddol) yw proses y system reoli Cynllunio-Gwneud-Gwirio-Gweithredu (PDCA). Mae’r cylch PDCA yn cael ei gymhwyso i’r System Reoli Amgylcheddol yn gyffredinol, yn ogystal â phrosesau unigol, ac mae’n galluogi sefydliadau i wella eu perfformiad amgylcheddol yn barhaus drwy wella’r System Reoli Amgylcheddol. 

Mae’r Canllaw yn disgrifio’r gofynion ar gyfer sefydlu a gweithredu System Reoli Amgylcheddol, gan gynnwys: 

  1. Polisi amgylcheddol: Datganiad yn amlinellu ymrwymiad sefydliad i gynaliadwyedd amgylcheddol. 
  2. Cynllunio: Mae hyn yn cynnwys nodi agweddau ac amcanion amgylcheddol sefydliad, gosod targedau a sefydlu rhaglenni i’w cyflawni. 
  3. Gweithredu: Mae’r cam hwn yn cynnwys rhoi cynlluniau ar waith, dyrannu adnoddau a neilltuo cyfrifoldebau. 
  4. Gwirio: Mae mynd ati’n rheolaidd i fonitro perfformiad yn erbyn amcanion a thargedau yn hanfodol i sicrhau bod camau cywiro’n cael eu rhoi ar waith yn brydlon. 
  5. Adolygiad rheoli: Mae adolygiad ffurfiol o’r System Reoli Amgylcheddol yn cefnogi ei heffeithiolrwydd a’i haddasrwydd parhaus. 

Model Cynllunio-Gwneud-Gwirio-Gweithredu System Reoli Amgylcheddol (Ffynhonnell: Westcon,2017, ar-lein) 

Costau, Ardystiad a Hyfforddiant  

Gellir prynu’r safon o wefan ISO am oddeutu £130 a gall busnesau ddewis gweithredu’r safon heb gostau ardystio. Ceir hefyd amrywiaeth o fodiwlau hyfforddi am ddim sydd wedi’u hachredu gan IEMA i’ch helpu i’w rhoi ar waith. 

Fel y nodwyd uchod, mae cael ardystiad yn ddewisol ond gall roi sicrwydd i sefydliadau a’u cwsmeriaid bod ISO 14001 wedi cael ei rhoi ar waith yn gadarn.  

Mae costau ardystiad gan sefydliadau a achredir gan Wasanaeth Achredu’r DU (UKAS) yn amrywio ond mae’n hawdd cael dyfynbrisiau ar-lein heb ymrwymiad. 

Fel arfer, dyfernir ardystiad am dair blynedd, yn amodol ar ymweliadau goruchwylio blynyddol. Mae’r safon ei hun yn cael ei diwygio o bryd i’w gilydd (bob 5-10 mlynedd fel arfer).  

ISO 14005:2019 (Systemau Rheoli Amgylcheddol – Canllawiau ar gyfer dull hyblyg o weithredu fesul cam) 

Er bod ISO 14001 yn berthnasol i sefydliadau o bob math a maint, gallai gweithredu System Reoli Amgylcheddol yn llawn ar yr un pryd fod yn heriol i rai sefydliadau ac yn enwedig i fusnesau bach a chanolig lle mae amser, cost ac adnoddau dynol yn gallu bod yn gyfyngedig.  

Ar lefel ryngwladol, datblygwyd dull fesul cam o weithredu System Reoli Amgylcheddol (safon BSI BS8555:2016 gynt, sydd wedi’i disodli gan ISO 14005) i annog ac arwain busnesau bach a chanolig i fodloni gofynion ISO 14001. 

Beth mae’n ei gynnwys? 

Mae’r dull fesul cam yn ISO 14005 wedi’i lunio i roi hyblygrwydd i sefydliad ddatblygu ei System Reoli Amgylcheddol dros nifer o gamau er mwyn bodloni gofynion ISO 14001 yn y pen draw. 

Mae nifer y camau y mae sefydliad yn dewis eu cymryd ar unrhyw un adeg yn hyblyg a gellir eu pennu yn dibynnu ar adnoddau a blaenoriaethau. Mae pob cyfnod yn cael ei rannu’n chwe cham i’w cwblhau mewn trefn dros amser. Gall busnesau bach a chanolig fonitro cynnydd gan ddefnyddio’r matrics aeddfedrwydd yn Atodiad A ISO 14005 a’r dogfennau ategol am ddim a ddarperir gan ISO 14005. 

Mae’r Daflen Asesu (ar y dudalen dogfennau ategol) a ddarperir gan ISO yn adnodd defnyddiol sy’n galluogi sefydliadau i fonitro a chofnodi cynnydd drwy bum lefel o aeddfedrwydd sy’n cyfateb i bob is-gymal System Reoli Amgylcheddol. Mae System Reoli Amgylcheddol sy’n bodloni aeddfedrwydd Lefel 1 (Colofn 1) hyd at aeddfedrwydd llawn ar Lefel 5 (Colofn 5) yn bodloni’r holl ofynion ar gyfer cymal penodol o ISO 14001:2015. 

Costau, Ardystiad a Hyfforddiant  

Gellir llwytho’r Canllaw i lawr oddi ar wefan ISO am oddeutu £130. Gan mai nod ISO 14005 yw helpu busnesau bach a chanolig i gyrraedd 14001, nid oes ardystiad ar wahân ar gyfer y safon hon. Fodd bynnag, mae’n syniad da troi ati i gael syniadau ac enghreifftiau ymarferol ar sut i weithredu ISO 14001 yn fwy effeithiol.

5. Safonau amgen System Reoli Amgylcheddol sy’n cael eu cydnabod yng Nghymru

Ar gyfer busnesau bach a chanolig yng Nghymru, mae dewisiadau eraill yn lle’r safonau uchod sy’n cael eu gweinyddu gan sefydliadau cenedlaethol ac yn cael eu cydnabod gan y sector cyhoeddus yn y broses gaffael. 

5.1 Achrediad Amgylcheddol y Ddraig Werdd Groundwork

Mae Achrediad Amgylcheddol y Ddraig Werdd yn safon gynhwysfawr a weinyddir gan Groundwork, corff arolygu a achredir gan UKAS. Mae’n cael ei ddyfarnu i ‘fusnesau sy’n cymryd camau i ddeall, monitro a rheoli eu heffeithiau ar yr amgylchedd’. 

Beth mae’n ei gynnwys? 

Yn debyg i ISO 14005, mae’r safon yn gweithredu ar system fesul cam (Lefel 1-5), sy’n caniatáu i sefydliadau ymuno ar unrhyw adeg a datblygu eu System Reoli Amgylcheddol yn eu hamser eu hunain. 

Dyma’r pum lefel: 

  • Lefel 1: Ymrwymiad i Reoli’r Amgylchedd 
  • Lefel 2: Deall cyfrifoldebau amgylcheddol 
  • Lefel 3: Rheoli effeithiau amgylcheddol 
  • Lefel 4: Rhaglen Rheoli’r Amgylchedd 
  • Lefel 5: Gwella’r amgylchedd yn barhaus 

Gall sefydliadau ddewis pa lefel sy’n briodol i natur a graddfa eu gweithgareddau ac ar ôl cwblhau pob lefel, byddant yn cael tystysgrif. Mae safon lefel 5 y Ddraig Werdd yn cyfateb i ISO 14001. 

Mae gan Groundwork nifer o ddogfennau defnyddiol ar ei wefan i gyd-fynd â’r safon, gan gynnwys Llyfr Gwaith Adolygiad Amgylcheddol. Mae hefyd restr o sefydliadau ledled Cymru sydd wedi cael achrediad y Ddraig Werdd.   

Ardystio a chostau 

Er mwyn cyflawni a chynnal Safon Amgylcheddol y Ddraig Werdd, mae angen archwiliad blynyddol gyda Groundwork. Mae cost yr archwiliad yn amrywio yn dibynnu ar y lefel, a Lefel 3 yw’r pwynt mynediad mwyaf cyffredin ar gyfer sefydliadau ac o ran cost.  

5.2 Goriad Gwyrdd – Safon cynaliadwyedd ar gyfer y sector twristiaeth

Mae’r Goriad Gwyrdd yn rhaglen ardystio amgylcheddol ryngwladol ar gyfer y diwydiant twristiaeth a lletygarwch. Mae wedi cael ei ddyfarnu i dros 3,200 o fusnesau o bob rhan o’r sector mewn 65 o wledydd ac mae’n agored i fusnesau o bob rhan o’r sector.  

Mae’r Goriad Gwyrdd yn cael ei weithredu ledled y byd gan y Sefydliad Addysg Amgylcheddol (FEE) sy’n gweithio gyda phartneriaid cenedlaethol i ardystio. Yng Nghymru, mae’r dystysgrif Goriad Gwyrdd yn cael ei rheoli gan Cadwch Gymru’n Daclus. 

Mae Goriad Gwyrdd yn hyrwyddo arferion cynaliadwy ac yn cydnabod busnesau sy’n bodloni meini prawf penodol yn ymwneud â rheoli’r amgylchedd a chynaliadwyedd. Nodir y meini prawf dros 13 maes thematig gan gynnwys arbed ynni a dŵr, rheoli gwastraff, caffael cynaliadwy, ac addysg amgylcheddol. 

Mae’r Sefydliad Addysg Amgylcheddol wedi datblygu meini prawf a nodiadau esboniadol ar gyfer busnesau mewn chwe chategori gwahanol (gwestai a chyrchfannau gwyliau, llety bach, gwersylloedd, bwytai, atyniadau a chanolfannau cynadledda).  

Ym mhob categori, ceir meini prawf ‘hanfodol’ ac ‘awgrymedig’. Er enghraifft, mae creu polisi cynaliadwyedd a rhyngweithio â rhanddeiliaid yn hanfodol, ond awgrym yw targed i leihau ôl troed carbon.  Rhaid i bob sefydliad sy’n gwneud cais am dystysgrif Goriad Gwyrdd gyflawni’r holl feini prawf hanfodol ac yna, ar gyfer pob blwyddyn ddilynol y bydd yn gwneud cais, rhaid iddo fodloni 5% o’r meini prawf awgrymiadol.  

Yn ogystal â manteision cyffredinol gweithredu System Reoli Amgylcheddol, mae Cadwch Gymru’n Daclus yn tynnu sylw at y ffaith bod teithwyr a thwristiaid yn fwyfwy awyddus i gefnogi busnesau cynaliadwy ac mae buddsoddi mewn ardystiad Goriad Gwyrdd yn ffactor allweddol sy’n gwahanu’r farchnad. Mae Cadwch Gymru’n Daclus wedi casglu ynghyd astudiaethau achos o sefydliadau ledled Cymru sydd wedi buddsoddi yn y Goriad Gwyrdd. 

Ardystio a chostau  

Mae tair rhan i’r broses ymgeisio am ardystiad: 

  • Anfon dogfennau’r cais 
  • Cael archwiliadau ar y safle 
  • Penderfyniad gan endid annibynnol (dilysiad trydydd parti) 

Mae rhagor o wybodaeth am y broses ymgeisio yng Nghymru ar gael ar wefan Cadwch Gymru’n Daclus. 

Nod Cadwch Gymru’n Daclus yw cadw costau ardystio yn fforddiadwy a sicrhau bod y Goriad Gwyrdd ar gael i bob darparwr twristiaeth. Mae lefelau buddsoddi felly’n amrywio yn ôl maint y busnes: 

 

Mae costau’n cael eu talu fel rhan o’r broses ymgeisio ac yna’n flynyddol ar ôl diweddaru dilysiad (i gael rhagor o wybodaeth, ewch i https://keepwalestidy.cymru/cy/ein-gwaith/gwobrau/goriad-gwyrdd/).

5.3 Cynllun Seren

Mae’r Cynllun Seren yn seiliedig ar BS8555 ac mae’n dilyn yr un dull cam wrth gam. Gall sefydliadau ddewis defnyddio’r Cynllun Seren i gyflawni safonau eraill System Reoli Amgylcheddol fel ISO 14001 neu Gynllun Eco-reoli ac Archwilio, neu gofrestru ar gam sy’n cyd-fynd â natur a graddfa eu busnes ac aros ar y cam hwnnw. 

Mae’r Cynllun Seren yn berthnasol i sefydliadau mawr a bach ac mae’n canolbwyntio’n bennaf ar wella’n barhaus. 

Mae BS8555 wedi’i rannu’n 5 cam: 

  • Cam 1: Arweinyddiaeth, cyd-destun ac ymrwymiad 
  • Cam 2: Sicrhau cydymffurfiad 
  • Cam 3: Cynllunio a datblygu System Reoli Amgylcheddol 
  • Cam 4: Gweithredu System Reoli Amgylcheddol 
  • Cam 5: Gwirio a diweddaru System Reoli Amgylcheddol 

Cyn belled â bod sefydliadau’n pasio arolygiad blynyddol, gallant aros ar y cam penodol hwnnw am gyfnod amhenodol a defnyddio System Reoli Amgylcheddol i ddangos eu hymrwymiad i reoli’r amgylchedd i randdeiliaid a chwsmeriaid. 

Mae’r Cynllun Seren yn cael ei weinyddu gan gwmni preifat o’r enw Tarian Inspection Services, sy’n cynnal arolygiadau mewn ffordd gyfeillgar ac ymarferol iawn. Maent yn sicrhau bod gan gwmnïau System Reoli Amgylcheddol gadarn sy’n gwella eu hygrededd, sicrhau dulliau rheoli da, ac arbedion cost. 

Mae rhagor o wybodaeth ar gael yn http://www.serenscheme.com/. 

6. Cynllun Eco-reoli ac Archwilio yr UE

Mae Cynllun Eco-reoli ac Archwilio yn gynllun gwirfoddol i reoli’r amgylchedd a gynlluniwyd gan y Comisiwn Ewropeaidd. Ei nod cyffredinol yw galluogi gwelliant parhaus ym mherfformiad amgylcheddol cwmnïau, ac mae’r iaith yn debyg i’r un yn ISO 14001. Fodd bynnag, nod ISO 14001 yw gwella’r system yn barhaus, gobeithio, gan arwain at wella perfformiad amgylcheddol y sefydliad. Mae System Reoli Amgylcheddol yn mynnu bod perfformiad amgylcheddol y sefydliad yn cael ei asesu drwy ddangosyddion sy’n ymwneud â chwe maes craidd – effeithlonrwydd ynni, effeithlonrwydd deunyddiau, allyriadau, dŵr, gwastraff a defnydd tir o ran bioamrywiaeth.  

Mae Cynllun Eco-reoli ac Archwilio yn fwy trylwyr nag ISO 14001. Fodd bynnag, mae ISO 14001 yn bodloni’r elfen System Reoli Amgylcheddol mewn perthynas â gofynion Cynllun Eco-reoli ac Archwilio.  

Mae cofrestru gyda’r cynllun yn gofyn am y camau canlynol: 

  • Cynnal adolygiad amgylcheddol rhagarweiniol – dyma fydd y llinell sylfaen ar gyfer gwella 
  • Mabwysiadu polisi a rhaglen amgylcheddol lle rydych chi’n cynnwys gweithwyr a rhanddeiliaid allanol  
  • Sefydlu a gweithredu System Reoli Amgylcheddol 
  • Paratoi datganiad amgylcheddol  
  • Dilysydd amgylcheddol i ddilysu System Reoli Amgylcheddol a datganiad amgylcheddol. 

Gan gydnabod yr heriau sy’n wynebu busnesau bach a chanolig, mae cynlluniau eco-reoli ac archwilio wedi diwygio’r rheolau ar gyfer busnesau bach a chanolig er mwyn eu hannog i gymryd rhan yn y cynllun. Mae’r rhain yn cynnwys dilysiad bob pedair blynedd (yn hytrach na thair) a chyhoeddi’r datganiad amgylcheddol bob dwy flynedd, yn hytrach na bob blwyddyn. Mae cymorth ariannol ar gael hefyd mewn rhai Aelod-wladwriaethau, yn ogystal â nifer o adnoddau a chanllawiau i helpu busnesau bach a chanolig. 

I gael rhagor o wybodaeth, ewch i: 

Yn gryno...

Mae angen i fusnesau bach a chanolig ddangos mwy a mwy o ddealltwriaeth o effeithiau amgylcheddol a dull strategol o leihau effaith hinsawdd ac amgylcheddol i fodloni darpar gwsmeriaid ac i ddiogelu eu busnes ar gyfer y dyfodol. 

Yng ngoleuni’r diwylliant ticio blychau sy’n gyffredin mewn materion amgylcheddol, mae llawer o sefydliadau’n chwilio am systemau ehangach a mwy diddorol, gan archwilio’r effeithiau ar eu staff, eu cymunedau a’u cadwyni cyflenwi.  

Beth bynnag fo’r fframwaith ar gyfer adrodd ar yr amgylchedd, bioamrywiaeth, cynaliadwyedd neu ESG, mae angen i fusnesau lynu wrth gysyniadau tebyg o hyd: canolbwyntio ar arweinyddiaeth a pherchnogaeth staff, deall effeithiau, blaenoriaethu, cynllunio, cyfathrebu, gweithredu ac adolygu. 

Os oes angen rhagor o gymorth neu gyngor arnoch gydag unrhyw un o’r gweithgareddau hyn, cysylltwch â’n cynghorwyr cynaliadwyedd.

Systemau Rheoli Amgylcheddol – Canllaw i Fusnesau Bach a Chanolig yng Nghymru Read More »

Yr Economi Sylfaenol ar Waith: Rhagoriaeth o ran Bwyd y Sector Cyhoeddus 

Yr Economi Sylfaenol ar Waith: Rhagoriaeth o ran Bwyd y Sector Cyhoeddus

Yr Economi Sylfaenol yw asgwrn cefn bywyd bob dydd yng Nghymru, gan ddarparu nwyddau a gwasanaethau hanfodol i bawb. Mae’r rhain yn cynnwys iechyd a gofal cymdeithasol, bwyd, tai, ynni a chyfleustodau, adeiladu, manwerthwyr ar y stryd fawr, a thwristiaeth. Mae’r Economi Sylfaenol yn cael ei chefnogi gan amrywiaeth o fusnesau, ee busnesau bach a chanolig, cwmnïau mawr fel cyfleustodau wedi’u preifateiddio, cwmnïau symudol, ac archfarchnadoedd mawr. Amcangyfrifir bod yr Economi Sylfaenol yn darparu cyflogaeth i bedwar o bob deg o bobl yng Nghymru ac yn cyfrannu at £1 o bob £3 sy’n cael ei gwario yn y wlad. 

Mae economi sylfaenol gref yn sicrhau bod anghenion dynol hanfodol ar gael i bawb, beth bynnag fo’u lleoliad, eu hincwm neu eu statws. Mae cefnogi’r economi sylfaenol yn un o brif flaenoriaethau cenhadaeth Llywodraeth Cymru i gryfhau ac ailadeiladu’r Economi, sy’n ceisio creu cymunedau a busnesau llewyrchus ledled Cymru. Mae Cynllun Gweithredu Llywodraeth Cymru ar yr Economi yn annog cydweithio i fynd i’r afael ag anghydraddoldebau, hybu cynhwysiant, a sbarduno datblygiad economaidd, gan gefnogi penderfyniadau busnes. Gan adeiladu ar lwyddiant Cronfa Her Economi Sylfaenol 2021 Llywodraeth Cymru, nod y Gronfa Cefnogi Cwmnïau Lleol yw cefnogi busnesau lleol i ddarparu’r cynnyrch a’r gwasanaethau sydd eu hangen ar y sector cyhoeddus, gan greu gwell cyfleoedd gwaith yn nes at adref. 

Mae “Cronfa Cefnogi Cwmnïau Lleol” Llywodraeth Cymru wedi ariannu amryw o brosiectau yn y sector bwyd i gynyddu faint o fwyd o Gymru sy’n cael ei weini ar blatiau cyhoeddus. Nod y grant yw cefnogi cynhyrchwyr a chyflenwyr bwyd lleol i ddarparu bwyd lleol, cynaliadwy ac iach i ysgolion, ysbytai a sefydliadau eraill yn y sector cyhoeddus. Drwy hyrwyddo dulliau o gynhyrchu a defnyddio bwyd lleol, gallwn ni gael llai o effaith ar yr amgylchedd ac annog arferion cynaliadwy yng Nghymru. 

Mae Cynnal Cymru yn rhoi sylw i 3 o brosiectau’r sector cyhoeddus sy’n canolbwyntio ar fwyd, pob un yn ceisio cryfhau Economi Sylfaenol Cymru. I ddysgu mwy, gweler isod. 

Felindre

Can Cook

Castell Howell

Yr Economi Sylfaenol ar Waith: Rhagoriaeth o ran Bwyd y Sector Cyhoeddus  Read More »

A person stands with a bag full of vegetables among crates of carrots and other vegetables.

Rhwydweithiau Gallu’r Economi Sylfaenol: Felindre

Ymddiriedolaeth GIG Prifysgol Felindre 

Galluogi system fwyd sy’n barod ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol  

Efallai fod y cysylltiad rhwng bwyd iach a gwellhad cleifion yn ymddangos yn un amlwg, ond yn 2023 aeth staff Ymddiriedolaeth GIG Prifysgol Felindre (Felindre) ati i archwilio’r berthynas hon yn fanylach – ac i gael y manteision mwyaf y gall system fwyd iach eu cynnig i gleifion, staff ysbytai a’r tu hwnt. Mae Chris Moreton, Dirprwy Gyfarwyddwr Cyllid Felindre, yn esbonio mwy. 

Yr Her:  

Mae’r system fwyd bresennol yng Nghymru yn wynebu nifer o heriau sy’n effeithio ar bawb. Mae’r rhain yn cynnwys newid yn yr hinsawdd, colli natur, economi wledig sy’n dirywio, a diogelwch bwyd. 

Ar hyn o bryd, mae amaethyddiaeth yng Nghymru yn gyfrifol am oddeutu 14% o allyriadau nwyon tŷ gwydr Cymru, ac mae’r symudiad tuag at brosesau ffermio mwy dwys, er mwyn diwallu’r newid yn y deiet a’r galw gan ddefnyddwyr, yn gwneud y tir yn llai ffrwythlon, yn cyfrannu at effeithiau negyddol ar yr aer a’r dyfrffyrdd cyfagos ac mae’n un o’r prif ffactorau sy’n sbarduno colli bioamrywiaeth.  

Mae blynyddoedd o ddwysáu mewn amaethyddiaeth wedi gadael cymunedau gwledig yn dlotach ac yn llai sefydlog, ac wedi cael effaith negyddol ar lesiant cymunedau ffermio. Hefyd, mae gorddibyniaeth ar system fwyd fyd-eang sy’n fwyfwy bregus wedi cyfrannu at gynnydd mewn prisiau bwyd, at dlodi bwyd ac at anghydraddoldeb.  

Mae hyn yn ei dro yn cael sgil-effeithiau ar y GIG, ond mae Cymru hefyd yn gweld cynnydd mewn clefydau sy’n gysylltiedig â deiet, sy’n cael ei waethygu gan brinder cynnyrch fforddiadwy, hygyrch a ffres sy’n cael ei fwyta yn y cartref a’r gweithle. Mae’r clefydau hyn yn cynnwys diabetes Math II, canserau, clefydau cardiaidd a fasgwlaidd, strôc, a phroblemau gyda’r cymalau. 

Y Cyfle:  

Mae’r sector cyhoeddus yng Nghymru yn gwario £97 miliwn ar fwyd ar gyfer ysgolion, ysbytai a gofal cymdeithasol, gyda chyllideb fwyd flynyddol Felindre yn unig yn werth tua £222 miliwn. 

Mae Chris yn credu bod gan y GIG yng Nghymru gyfle i arwain y gwaith o hyrwyddo dulliau sy’n gyfrifol yn amgylcheddol ac yn gymdeithasol o gael bwyd ar gyfer y sector cyhoeddus. Drwy gyflenwi bwyd lleol, o ansawdd da ac wedi’i gynhyrchu mewn modd cynaliadwy, gall wella iechyd a llesiant cleifion, staff a’u teuluoedd, yn ogystal â lleihau niwed ecolegol a helpu sector bwyd Cymru i fod yn decach ac yn fwy cydnerth.  

Mae’r genhadaeth hon yn cyd-fynd â nodau Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, menter ‘Prynu Bwyd Addas ar gyfer y Dyfodol’ Llywodraeth Cymru, dyletswydd Felindre i weithredu Caffael Cyhoeddus sy’n Gyfrifol yn Gymdeithasol, ac mae’n cyfrannu at yr uchelgais o gyrraedd Sero Net erbyn 2030.  

Mae’r dyheadau hyn yn atgyfnerthu ei gilydd, ac maent wedi’u cynnwys yn amcanion y prosiect: 
  1. Drwy gael gafael ar fwy o fwyd iach a fforddiadwy gellir cael canlyniadau gwell i iechyd. 
  1. Bydd y gadwyn cyflenwi bwyd yn fyrrach, yn fwy cydnerth, a bydd yn cael cyn lleied o effaith amgylcheddol â phosibl ar yr un pryd â darparu gwerth am arian. 
  1. Bydd gan yr Ymddiriedolaeth fwy o fannau lle gall pobl ddysgu am fwyd a mwynhau bwyd. 
  1. Bydd llai o wastraff bwyd a bydd yr ôl troed ecolegol yn llai. 
  1. Bydd partneriaethau’n arwain at ddatblygu economïau a chymunedau bwyd lleol bywiog. 

Nod Felindre yw gwneud bwyd yn flaenoriaeth llesiant i’w gleifion a’i staff drwy gynyddu mynediad at opsiynau bwyd iach am bris rhesymol yn y gwaith a’r tu hwnt. Mae hyn yn cynnwys cyflwyno “Dydd Mercher Llesiant” a chynllun blwch llysiau – a fu’n llwyddiannus yn ystod y pandemig – i hyrwyddo arferion bwyta iach.  

Caiff y gwaith o ailddylunio bwydlenni ei werthuso, gan ddechrau gyda’r bwyty yng Nghanolfan Ganser Felindre, i edrych ar gyfleoedd i integreiddio cynhwysion tymhorol ac organig, gan ddefnyddio dulliau fel llai o gig a defnyddio prosiectau heb frand i helpu i gynyddu cyllidebau.  

Drwy weithio’n uniongyrchol gyda chyflenwyr, nod y prosiect yw sicrhau bod ffynonellau moesegol ac opsiynau masnach deg hefyd yn cael sylw pan nad oes cynnyrch o Gymru ar gael. Bydd sgiliau, hyfforddiant ac addysg yn elfen allweddol o’r prosiect o ran swyddi sy’n gysylltiedig â bwyd – ee cogyddion a chaffael – i ymgysylltu’n ehangach â’r staff er mwyn helpu’r staff i wneud penderfyniadau gwybodus am fwyd yn y gwaith ac yn eu bywydau’n ehangach. 

Heblaw hynny, drwy ddarparu arweinyddiaeth amlwg drwy ei genhadaeth fwyd, mae Chris yn gobeithio y gall Felindre arwain drwy esiampl yn y sector cyhoeddus yng Nghymru er mwyn helpu i sbarduno cydweithio a chysondeb rhanbarthol o ran cael gafael ar fwyd, annog cynhyrchu bwyd agroecolegol a chanfod cyfleoedd i arloesi. 

Y camau nesaf:  

Datblygwyd y prosiect gyda chymorth Cronfa Cefnogi Cwmnïau Lleol Llywodraeth Cymru, sy’n cefnogi’r gwaith o ddatblygu sectorau sylfaenol allweddol fel bwyd.  

Mae nifer uchel o staff eisoes yn ymuno â’r prosiect, gyda gweithdai i’r staff yn dangos cefnogaeth unfrydol bron i’r genhadaeth fwyd. Mae hyn yn darparu adnodd allweddol ar gyfer negeseuon cyson am fanteision y newidiadau arfaethedig.  

Fel yr eglura Chris, “Bydd negeseuon clir a chyson, a chydweithio â chyflenwyr, cynhyrchwyr a phartneriaid fel Uned Prosesu Canolog Cwm Taf Morgannwg, yn hanfodol i greu’r amodau sy’n galluogi pobl i ymrwymo i newid.”  

Mae Cynllun Gweithredu wrthi’n cael ei ddatblygu i helpu i roi nodau’r prosiect ar waith a’u gwreiddio yng ngweithrediadau Felindre. Er bod rhai dangosyddion perfformiad yn bodoli a bod modd eu mesur yn hawdd, ee canrannau’r bwyd sy’n dod o gyflenwyr lleol, lleihau gwastraff bwyd, staff yn cael mynediad at flychau llysiau, a nifer y diwrnodau y mae cleifion yn ei gymryd i wella ar gyfartaledd,  bydd angen datblygu rhai eraill, gan gynnwys Mesur Canlyniadau a Adroddir gan Gleifion ar gyfer bwyd, a’r Adenillion Cymdeithasol o Fuddsoddi ar gyfer yr economi fwyd leol. 

Mae Chris yn credu bod y dull system gyfan hwn yn angenrheidiol i fynd i’r afael â’r heriau yn y system fwyd bresennol ac i ddangos yr holl amrywiaeth o fanteision y gellir eu darparu drwy ofal iechyd sy’n seiliedig ar werthoedd. Edrychwn ymlaen at roi mwy o wybodaeth wrth i’r prosiect fynd yn ei flaen. 

A red sign with white text

Description automatically generatedVelindre University NHS Trust - MediWalesA picture containing text

Description automatically generated

Rhwydweithiau Gallu’r Economi Sylfaenol: Felindre Read More »

Rhwydweithiau Gallu’r Economi Sylfaenol: Can Cook

Rhwydweithiau Gallu’r Economi Sylfaenol: Can Cook

Well Fed – MealLockers / Rhaglen Ddi-blastig a Sero Net 

 “Mae pob un ohonom eisiau cael system fwyd sy’n dymuno rhoi bwyd da i blant a phobl. Mae bwyd sydd heb gael ei brosesu’n helaeth yn ymwneud ag iechyd pobl. Rydym yn cyfateb i’r pris ac yn gwella’r ansawdd.” – Robbie Davison, Cyfarwyddwr Can Cook. 

Mae’r fenter gymdeithasol Can Cook yn mynd i’r afael â thlodi bwyd ac arferion bwyta sydd ddim yn iach yng Nghymru drwy ddarparu prydau ffres, maethlon, wedi’u coginio o’r dechrau, am brisiau fforddiadwy. Mae eu rhaglen “Well Fed” yn cynnwys mentrau fel blychau bwyd Coginio yn y Cartref, siopau symudol, a Phryd ar Glud.  

Gyda chefnogaeth gan Gronfa Cefnogi Cwmnïau Lleol Llywodraeth Cymru, maent wedi canolbwyntio’n ddiweddar ar ddatblygu a gwella tair agwedd newydd ar gyflenwi, sef peiriannau gwerthu di-blastig (eatTAINABLE), ‘MealLockers’ a rhaglen lleihau allyriadau Sero Net sy’n integreiddio ynni solar. 

Yr Her 

Un o brif heriau iechyd cyhoeddus Cymru yw tlodi bwyd a chyfraddau gordewdra cynyddol ymhlith plant. Bydd 1 o bob 4 plentyn a aned yn 2022 yn ordew erbyn 5 oed yng Nghymru, ac ni all dros 50% o boblogaeth y DU fforddio basged o gynnyrch ffres. Mae bwydydd sydd wedi’u prosesu’n helaeth (UPF) yn gyffredin yn y fasged wythnosol arferol ac maent hefyd yn amlwg iawn mewn prydau ysgol.  

Mae Robbie yn egluro bod y prosiect wedi digwydd ar ôl canfod bod y rhan fwyaf o’r bwyd sy’n cael ei fwyta gan blant yn yr ysgol wedi cael ei brosesu’n helaeth, er ei fod yn bodloni safonau maeth. “Os yw bwydydd wedi’u prosesu’n helaeth yn helpu ysgolion i gyrraedd safonau maeth, rydym yn y lle anghywir” meddai. “Bwydo plant yn dda sydd bwysicaf i ni. Rydym yn edrych ar bopeth yn y gadwyn gyflenwi i gael gwared ar UPFs, ac i ddechrau y prif mater yn y byd coginio ar raddfa fawr yw’r stociau, y grefis a’r sawsiau.” 

Ar ôl canfod y prif gynhwysyn i’w newid yn eu prydau bwyd – sef stoc – aeth tîm Can Cook ati i ddatblygu dewis oedd heb gael ei brosesu’n helaeth. Yr ateb yw stoc wedi’i wneud o fadarch, o fferm leol, y gellir ei goginio ar raddfa fawr, sy’n aros o fewn y gyllideb, ac sydd â’r un blas a nodweddion â dewisiadau masnachol eraill.  

Dangosodd hyn i’r tîm ei bod yn bosibl dileu cynhwysion UPF. Mae’r holl brydau a ddarperir gan Can Cook bellach yn rhydd o fwydydd wedi’u prosesu’n helaeth, ac mae’r prosiect yn helpu pobl eraill i osgoi’r rhain yn eu deiet ehangach drwy ddysgu pobl sut i goginio o’r dechrau. 

Her arall i dîm Can Cook yw nad yw cymunedau ynysig yn aml yn gallu cael gafael ar fwyd ffres a maethlon. Gall dulliau arlwyo traddodiadol fod yn anymarferol i’r ardaloedd hyn.  

Mae ateb Can Cook yn cynnwys menter i ddosbarthu prydau ffres, iach wedi’u paratoi ymlaen llaw i gymunedau ynysig drwy MealLockers mewn mannau cyhoeddus. Maent hefyd yn datblygu dull gwerthu di-blastig sy’n dosbarthu prydau mewn cynwysyddion dur gwrthstaen i’w rhoi yn y popty meicrodon ac y gellir eu dychwelyd wedyn – sef dull sy’n targedu mannau gwaith ac yn gyfleus a hygyrch i gwsmeriaid, ac sydd ar yr un pryd yn lleihau gwastraff ac ynni wrth ailgynhesu.  

Er mwyn helpu i leihau eu hôl troed carbon eu hunain, mae Can Cook yn symud eu cegin gynhyrchu tuag at Sero Net drwy osod paneli solar erbyn mis Mehefin 2024 i ddibynnu 60% yn llai ar drydan anadnewyddadwy. 

Tua’r dyfodol: 

Mae Robbie yn nodi bod angen ymdrechion parhaus i ddod o hyd i gyflenwyr dibynadwy o gynhwysion di-UPH er mwyn gallu cynhyrchu ar raddfa fawr. Mae hefyd yn credu bod gan fodel MealLockers botensial enfawr i ehangu i ddarparu prydau iach yn effeithlon i fwy o leoliadau, gan gynnwys ysgolion, ysbytai ac ardaloedd gwledig, a gallai dulliau comisiynu’r sector cyhoeddus eu cefnogi. Mae’n egluro: 

“I wneud lles gwirioneddol i iechyd y cyhoedd, mae’n hanfodol bod dulliau comisiynu’r sector cyhoeddus yn symud tuag at hybu a gwarchod ansawdd a gwerth cymdeithasol. Credwn fod angen model bwyd cymdeithasol ar gyfer contractau’r sector cyhoeddus nawr, er mwyn gwneud yn siŵr bod pawb yn gallu bwyta’n dda, beth bynnag fo’u hincwm.” 

Mae tîm Can Cook yn credu bod potensial enfawr i fentrau fel y rhain wneud cyfraniad sylweddol at iechyd y cyhoedd yng Nghymru a’r tu hwnt. Rydym ni yn Cynnal Cymru yn edrych ymlaen at roi’r wybodaeth ddiweddaraf i chi am hynt y gwaith hwn. 

Robbie Davison – Cyfarwyddwr Can Cook 

Eat Well – Cook Easy - Can Cook

Rhwydweithiau Gallu’r Economi Sylfaenol: Can Cook Read More »

Adnodd Dysgu newydd ar-lein ar yr Economi Sylfaenol 

Adnodd Dysgu newydd ar-lein ar yr Economi Sylfaenol 

Mae’n bleser gan Lywodraeth Cymru gyhoeddi ei bod yn lansio modiwl e-Ddysgu newydd ar Adeiladu Cyfoeth Cymunedol a’r Economi Sylfaenol. Nod yr adnodd ar-lein deniadol hwn yw helpu pobl i ddeall beth yw’r Economi Sylfaenol; y manteision y gall eu cynnig; a sut mae mynd ati i’w chryfhau. 

Jeremy Miles, Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi, Ynni a’r Gymraeg yn esbonio: 

“Mae’r modiwl e-Ddysgu ar-lein hwn yn offeryn ardderchog i ddeall dulliau gweithio ar sail lle yn well a sut mae Adeiladu Cyfoeth Cymunedol. Maen nhw’n gallu cefnogi a meithrin yr Economi Sylfaenol, sy’n ganolog i’n Cenhadaeth Economaidd. Rydyn ni i gyd yn rhyngweithio â’r Economi Sylfaenol (ES) bob dydd, o’r bwyd rydyn ni’n ei fwyta, yr adeiladau rydyn ni’n byw ac yn gweithio ynddyn nhw, a’r gwasanaethau rydyn ni’n eu defnyddio. Mae’n rhan annatod o’n cymunedau a’n gwlad, ac yn gyfwerth â rhyw 40% o’r economi.  

Mae’n hanfodol ein bod yn meithrin y galluoedd a’r sgiliau sydd eu hangen i ymgorffori amcanion ES ym mhob rhan o sector cyhoeddus Cymru. Drwy wneud hyn, gallwn gynyddu’r  cyfleoedd i’n cyflenwyr brodorol a datblygu cadwyni cyflenwi gwydn gyda’r sgiliau gorau – gan gadw’r bunt Gymreig yn ein cymunedau.  

I wneud hyn, rydym yn cydnabod bod angen darparu’r cymorth a’r cyfryngau sydd eu hangen ar ein partneriaid yn y sector cyhoeddus.  

Rwy’n falch o gael gweld lansio’r modiwl e-Ddysgu hwn a gobeithio y caiff ei ddefnyddio’n helaeth i gryfhau dealltwriaeth, ymrwymiad a gwybodaeth i helpu ein sectorau sylfaenol i ffynnu.” 

Cwestiynau Cyffredin  

Pa mor hir mae’r modiwl e-Ddysgu hwn yn ei gymryd?  

  • Mae 8 rhan i’r cwrs hwn. Rydym yn argymell cwblhau’r modiwl mewn un eisteddiad, a fydd yn cymryd rhwng 30 a 45 munud.  

Ar gyfer pwy mae’r modiwl?  

  • Mae’r modiwl hwn yn addas ar gyfer pawb – pobl sydd â diddordeb yn y pwnc neu bobl sy’n gweithio yn y sectorau cyhoeddus a phreifat a’r trydydd sector. Rydym yn ei argymell yn arbennig i’r rhai sy’n datblygu polisïau a phrosiectau economaidd, yn ogystal â’r rhai sy’n gweithio ym maes caffael yn y sector cyhoeddus. Mae’r cwrs byr wedi’i gynllunio i wneud i ddysgwyr deimlo’n fwy gwybodus, hyderus a brwd! 
  • Nid oes angen unrhyw wybodaeth arbenigol i ddilyn y modiwl hwn ac mae’n addas ar gyfer unrhyw un sydd â diddordeb yn y maes.  

Sut mae cael rhagor o wybodaeth?  

Adnodd Dysgu newydd ar-lein ar yr Economi Sylfaenol  Read More »

Bocs Bwyd – llwybr gyrfa cynhwysol ym Mro Morgannwg

Mae Bocs Bwyd yn fenter arlwyo, sy’n cael ei rhedeg gan Ysgol Y Deri, mewn cydweithrediad â’r diwydiant adeiladu. Wedi’i ariannu gan arian o Gronfa Her yr Economi Sylfaenol Llywodraeth Cymru, mae’n cynnig amgylchedd ddysgu galwedigaethol i ddysgwyr sydd ag Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY), ac yn galluogi Ysgol Y Deri i ddatblygu’r Hyfforddeiaeth Bocs Bwyd. Mae’r prosiect yn anelu at ddatblygu sgiliau ac hyder, ac arddangos gallu pobl ifanc sydd ag anghenion arbennig. Mae’n eu helpu i ddatblygu annibyniaeth a bod yn rhan o’r gweithlu, gweithlu y maen nhw yn aml yn cael eu cau allan ohono.

Ysgol Y Deri yw ysgol addysg arbennig Bro Morgannwg, yn gweithio gyda myfyrwyr rhwng 3 ac 19 oed ar draws y spectrwm cyfan o gyflyrau, gan gynnwys awtistiaeth gweithredu lefel uchel, problemau emosiynol, ymddygiad ac iechyd meddwl ac anawsterau dysgu dwys lluosog.

Mae’r ysgol yn canolbwyntio ar arlwyo fel llwybr galwedigaethol i ddysgwyr 14-19 oed sydd â’r potensial i fod yn economaidd weithgar. Gan atgynhyrchu’r amgylchedd waith, mae gan yr ysgol gegin hyfforddi o safon broffesiynol, a siop goffi steil barista, ar y safle.  Mae llawer o’r myfyrwyr yn gadael yr ysgol gyda chymwysterau a gydnabyddir gan y diwydiant mewn Hylendid Bwyd ac arlwyo Lefel Mynediad a Lefel 1, a chymwysterau cyflogadwyedd, yn cynnwys BTEC. Mae’r ysgol hefyd yn darparu cyfleoedd profiad gwaith mewn lleoliadau arlwyo megis Costa a Farmhouse Inns.

Serch hynny, er gwaethaf eu profiad galwedigaethol a’u cymwysterau, oherwydd eu gallu academig mae llawer o’r myfyrwyr yn cael trafferth cwrdd â’r gofynion mynediad at gyrsiau arlwyo mewn colegau. Hefyd, dim ond ychydig gyfleoedd sydd ar gael iddynt dderbyn cefnogaeth yn y gwaith gan gyflogwyr posibl, i’w galluogi i fanteisio ar y llwybrau gyrfa y mae Ysgol y Deri wedi’u paratoi ar eu cyfer. Felly, er eu bod wedi ennill y cymwyseddau i fod yn rhan o’r gweithlu, mae llawer o’r myfyrwyr yn gadael heb y gobaith o dod o hyd i swydd go-iawn.

Er mwyn mynd i’r afael â’r sefyllfa anodd hon, roedd Ysgol Y Deri wedi gwneud cais at Gronfa Her yr Economi Sylfaenol Llywodraeth Cymru, ac wedi derbyn cyllid am eu prosiect Bocs Bwyd.

Mae Bocs Bwyd yn gegin arlwyo a lansiwyd yn 2019, yn gwasanaethu safleoedd dwy ysgol newydd yn y Barri, a’r ddwy ysgol yn rhan o raglen Ysgolion yr 21ain Ganrif, Bro Morgannwg. Ar wahan i’r rheolwr arlwyo, mae’r gegin wedi’i staffio’n gyfangwbl gan ddisgyblion Ysgol Y Deri a’u staff cymorth.

Adeiladwyd y gegin gyda chefnogaeth y cwmnïoedd adeiladu Morgan Sindall a Bouygues UK; roedd Morgan Sindall wedi darparu’r cynhwysydd cludo ac roedd Bouygues wedi’i adleoli ar amser trosglwyddo a gytunwyd arno. Defnyddiwyd arian o’r Gronfa Her i gefnogi staff ychwanegol. 

Ar ȏl oedi oherwydd COVID, dechreuodd Bocs Bwyd wasanaethu ar y safle ym Medi 2020, yn unol â pholisi gweithio diogel Llywodraeth Cymru ac Ysgol y Deri. Mae’r gegin wedi’i rhannu’n 4 gorsaf waith, sy’n caniatáu i’r disgyblion ddatblygu sgiliau yn amrywio o waith paratoi at olchi llestri, gan ffocysu ar ansawdd, gwerth am arian a maeth. 

Roedd Bocs Bwyd yn fenter newydd ac arloesol i Ysgol Y Deri; menter arlwyo gynaliadwy a gynhelir gan, ond sydd â hunaniaeth ar wahan i, yr ysgol. Roedd hyn wedi golygu bod Ysgol Y Deri yn gallu creu amgylchedd waith go-iawn i’w dysgwyr, a oedd yn cae eu cefnogi a’u gwerthfawrogi fel cyd-weithwyr, yn hytrach na fel myfyrwyr. Yn y ffordd yma roedd hi hefyd y bwysig i dîm Bocs Bwyd eu bod yn cael eu gweld fel café cyffredin, yn hytrach na fel ‘café anghenion arbennig’.

Mae Bocs Bwyd wedi galluogi Ysgol Y Deri i fynd i’r afael â, mewn ffyrdd nad oedd yn agored iddynt cyn hyn, y ffaith bod llawer o’r disgyblion yn methu cael mynediad i goleg neu gyflogaeth wedi iddynt adael.  Roedd y meysydd i’w canolbwytio arnynt yn cynnwys datblygu’r Hyfforddeiaeth Bocs Bwyd a helpu’r disgyblion a’u teuloedd gredu yn eu gallu i fod yn rhan o’r gweithlu.

Mae’r Hyfforddeiaeth Bocs Bwyd yn cyfuno Cymwysterau Sgiliau Hanfodol mewn Llythrennedd a Rhifedd a Gwobrau Arlwyo a Chyflogadwyedd Lefel Mynediad / Lefel 1, yn arwain at ddyfarniad maint Tystysgrif, a chymhwyster Hylendid Bwyd City and Guilds Lefel 1 neu 2. Mae’r Hyfforddeiaeth hefyd y cynnwys lleifaswm o 120 awr o leoliad gwaith yn Bocs Bwyd.

Mae Bocs Bwyd wedi bod yn allweddol i’r ysgol o ran datblygu’r hyfforddeiaeth – mae nid yn unig yn caniatáu i’r ysgol ddarparu lleoliad gwaith gwarantedig, ond hefyd yn golygu ei fod yn gallu teilwra’r lleoliad i sicrhau bod y dysgwyr yn profi’r holl agweddau ar arlwyo, a darparu cymorth ychwanegol, yn ȏl yr angen. Mae hyn yn newid sylweddol i’r profiad gwaith y mae Ysgol Y Deri, yn hanesyddol, wedi medru cynnig i’w fyfyrwyr.

Mantais arall yr hyfforddeiaeth yw ei bod yn paratoi ac yn cymhwyso’r myfyrwyr at waith arlwyo ar lefel uwch na’r hyn yr oedd Ysgol Y Deri yn medru ei ddarparu yn flaenorol. Fel arfer, ni all ieuenctid sy’n gweithio ar Lefel Mynediad gael mynediad at Brentisaethau Sylfaenol, gan eu bod yn gofyn am 5 TGAU. Serch hynny, mae Hyfforddeiaeth Bocs Bwyd yn cynnig ffordd unigryw i bobl fanc ennill cymwysterau galwedigaethol tebyg tra’n gweithio ar Lefel Mynediad, rhywbeth nad yw Ysgol Y Deri wedi gallu cynnig fel pecyn erioed o’r blaen. Erbyn hyn mae 8 dysgwr wedi cwblhau’r Hyfforddeiaeth. Mae Charlie, sy’n hyfforddi yn Bocs Bwyd, wedi cael ei dderbyn ar gwrs arlwyo yng Ngholeg Pen y Bont, ac yn dechrau yno ym Medi 2021, tra bod eraill wedi llwyddo i ennill lleoedd ar gyrsiau arbenigol Lefel 1 mewn sectorau diwydiannol eraill. Mae pob un ohonynt wedi datblygu ffydd mewn llwybr at waith cyflogedig, llwybr nad oeddent, cyn hyn, yn credu ei fod yn agored iddynt.

Mae amgylchedd waith go-iawn Bocs Bwyd yn rhoi cyfle i’r disgyblion arddangos eu doniau i gwsmeriaid sy’n talu, a hynny yn y byd mawr sydd ohoni. Mae hyn, a’r model gwaith a gefnogir (lle mae’r dysgwyr yn cael eu cefnogi a’u gwerthfawrogi fel cyd-weithwyr, yn hytrach na fel myfyrwyr) yn darparu gofod lle y gall y disgyblion ddatblygu eu hunan-gred ac hyder fel aelodau o’r gweithlu. Atgyfnerthwyd hyn gan Hyfforddiant Swyddi, gan gynnwys Cynllunio Person Ganolog, i greu proffil galwedigaethol a llwybrau at waith.

Mae’n bosibl gweld llwyddiant y prosiect yn y maes hwn drwy wrando ar sylwadau’r disgyblion, y rhieni a’r gofalwyr.

“Mae gweitho yn Bocs Bwyd wedi gwella fy hyder pan yn cyfranogi at amgylchedd waith, ac wedi gwella fy sgiliau rhyngbersonol”. Sam, hyfforddai Bocs Bwyd.

Mae’r holl ofalwyr a’r rhieni yn cytuno’n gryf bod eu plentyn wedi ennill mwy o hyder o ganlyniad o fod yn rhan o Bocs Bwyd ac yn cytuno, neu’n cytuno’n gryf, bod gan eu plentyn mwy o obaith ynghylch y dyfodol, ac yn bositif o ran derbyn gwaith cyflogedig. Roedd y rhieni a’r gofalwyr hefyd yn cytuno, neu’n cytuno’n gryf, eu bod nhw hefyd yn fwy gobeithiol ynghylch dyfodol eu plant, ac yn fwy hyderus y byddant yn dod o hyd i waith cyflogedig. 

Er gwaethaf llwyddiannau’r prosiect, mae ei natur arloesol yn golygu bod rhai o’r heriau heb eu datrys, ac mae angen mwy o waith at y dyfodol.

Mae rhai o’r problemau yn cynnwys materion llywodraethu a chyfansoddiadol o ran ysgol yn cynnal busnes. Am y rhesymau addysgiadol a amlinellwyd uchod, ac er mwyn creu model lle y gallai Ysgol Y Deri weithredu prosiect Bocs Bwyd ar sail adennill costau, roedd hi’n bwysig bod Bocs Bwyd yn endyd ar wahan i’r ysgol. Serch hynny, mae masnachu gan ysgolion yn codi problemau yng Nghymru, gan nad yw system ysgolion Cymru wedi’i hacademeiddio, fel yn Lloegr; yno mae’n haws i ysgolion droi’n academi, ac mae gan academi rheoliadau llai caeth o ran masnachu. Mae Ysgol Y Deri yn cefnogi’r ffaith nad yw ysgolion Cymru yn cael eu hacademeiddio ond, serch hynny, mae ‘n golygu bod hi’n eithaf anodd i ysgol gynnal busnes.

Gan weithio gyda Chwmnïau Cymdeithasol Cymru, roedd Ysgol Y Deri wedi llunio cyfansoddiad i gynnal Bocs Bwyd fel Cwmni Cymdeithasol (menter) sy’n gweithredu fel CIC ond, yn hytrach na’i gofrestru gyda Thŷ’r Cwmnïau, mae’n cael ei arolygu gan bwyllgor a gyfansoddir a’i lywodraethu gan reolau cadarn yn yr ysgol. Yr ydym eto i weld hyfywedd hirdymor y datrysiad hwn, gan fod cwestiynau’n codi ynghylch atebolrwydd y pwyllgor, ac mae’r rhain yn cael eu harchwilio gan Gyngor Bro Morgannwg. Os bydd y model yn gweithio, mae’n cynnig model addysg alwedigaethol newydd (a fyddai o ddefnydd ehangach na dim ond ym maes arlwyo) sy’n ariannu, yn rhannol neu’n gyfangwbl, ei gost. Ar hyn o bryd mae’r ysgol yn darparu ‘cymhorthdal’ i Bocs Bwyd drwy ddarparu cefnogaeth swyddfa a’r staff addysgu. Serch hynny, hoffai’r tîm symud at sefyllfa lle y mae’r costau’n cael eu talu gan gymorth grant neu gytundeb lefel gwasanaeth, gyda’r strwythur Cwmni Cymdeithasol yn golygu bod Bocs Bwyd yn gallu ymgeisio am ystod ehangach o grantiau, o’i gymharu â’r hyn y gall yr ysgol ymgeisio amdanynt.

Her arall yw twf a chynaliadwyedd y prosiect at y dyfodol. Mae’r prosiect ar waith ond mae arweinydd y prosiect, Sue Williams, yn cydnabod bod cychwyn prosiectau o’r fath yn aml yn cael ei wneud gan obeithio am y gorau; mae hi am i’r prosiect ddal i fod yn hyfyw ac osgoi bod tîm y prosiect yn suddo dan bwysau’r gwaith. Am 6 mis roedd Bocs Bwyd yn rhedeg dau safle yn gyfochrog, gan ddodi pwysau ar y tîm ond hefyd yn arddangos gallu’r prosiect i dyfu.

Mae gan Bocs Bwyd ddiddordeb mewn dwy agwedd o’i dwf; datblygu model busnes cynaliadwy a’r effaith addysgiadol. Yn fasnachol, maen nhw am fod yn brif gynheiliad i’r diwydiant adeiladu lleol, yn darparu bwyd i weithwyr adeiladu a bod yn rhan bwysig o’r drafodaeth ynghylch gwerthoedd cymdeithasol yn y sector. Yn addysgiadol, mae’r tîm y archwilio a fyddai’n bosibl lletya lleoliadau hunan-ariannu, a p’un ai fyddai modd darparu lleoliadau gwaith i ysgolion arbennig llai o faint, er mwyn eu galluogi nhw i ddatblygu eu hyfforddeiaethau neu brentisiaethau eu hun.

Yn olaf, er gwaethaf eu sgiliau a chymwysterau ychwanegol, nid yw’r llwybr at waith neu addysg bellach i ddisgyblion Bocs Bwyd bob amser yn glir. Mae Sue yn esbonio y bydd gan y dysgwyr sy’n gadael Bocs Bwyd yr holl sgiliau sydd eu hangen yn y diwydiant arlwyo; y broblem yw bod angen arnynt ychydig o gymorth ychwanegol yn y gweithle, a nid yw’r mwyafrif helaeth o gyflwogwyr yn darparu hyn. Felly, mae’r tîm yn ymchwilio sefydlu partneriaeth gyda sefydliad mawr y sector cyhoeddus, gan gydweithio gyda nhw i wella’u gallu i gefnogi phobl sydd ag anghenion arbennig; efallai y bydd modd cynnig gwasanaeth hyfforddwr swyddi, yn gyfnewid am ymrwymiad i dderbyn nifer penodedig o ddisgyblion Bocs Bwyd fel staff. Mae Bocs Bwyd hefyd yn ymchwilio cyllido rhaglen barhaol ar gyfer NEETS, a’u cymhwystra am raglen Kickstart yr Adran Waith a Phensiynau; ar hyn o bryd, nid yw’r disgyblion yn gymwys i dderbyn hwn gan na fyddant wedi bod ar Gredyd Cynhwysol pan yn gadael Ysgol Y Deri.

Ond nid yw’r heriau hyn yn tynnu oddiwrth yr effaith bositif ar y dysgwyr. Mae Sue yn dweud ei bod “wedi’i syfrdanu gan newid meddylfryd y bobl ifanc a oedd yn ymuno â ni”. Newid meddylfryd lle y mae’n bosibl gweithio mewn amgylchedd gyhoeddus sy’n herio dysgwyr ac, wrth wneud hynny, sy’n rhoi cyfle iddynt dyfu.

O fis Medi 2021 mae Ysgol Y Deri yn bwriadu creu dosbarth Bocs Bwyd dynodedig, gyda’r staff addysgu a’r staff cymorth yn cael eu hariannu o gyllideb craidd yr ysgol. Bydd y costau ychwanegol sy’n codi o gynnal y busnes yn cael eu had-ennill o’r gweithgareddau masnachu. 

Mae’r ffigyrau masnachu 12 mis rhagamcanol yn awgrymu elw gros ar werthiant – yn cwrdd â chostau gweithredol ychwanegol Ysgol Y Deri o gynnal menter arlwyo. Mewn cydweithrediad â’r sector preifat, mae Ysgol Y Deri wedi creu busnes sy’n ariannol gynaliadwy a sy’n darparu amgylchedd ddysgu alwedigaethol unigryw ac holistaidd i’w disgyblion. Yn ei dro, mae hyn wedi hybu eu hegni a’u ffydd yn eu gallu i weithio, ac wedi rhoi iddynt lefel uwch o sgiliau a chymwysterau nag oedd yr ysgol yn gallu cynnig iddynt o’r blaen. 

Bocs Bwyd – llwybr gyrfa cynhwysol ym Mro Morgannwg Read More »

“Mae newid yn digwydd pan fod ymddiriedaeth yn bodoli”

United Welsh, Linc Cymru, Melin Homes a Tai Calon yw’r 4 gymdeithas dai sy’n gyfrifol am yr holl dai cymdeithasol ym Mlaenau Gwent – sef 20% o holl stoc dai y sir. Yn 2019 roeddent wedi dechrau ar brosiect i weld a allai grym cyfanswm eu gwariant fod o fudd i’r cymunedau o’u hamgylch.

Roedd cydweithio blaenorol wedi adnabod bod cadwyni cyflenwi adeiladu, a chynnal a chadw, yn feysydd allweddol lle roedd modd targedu gwariant er mwyn cefnogi’r economi leol, a chynnig cyfleoedd am hyfforddiant a datblygu sgiliau, tyfu busnes a chreu swyddi yn lleol. Serch hynny, er mwyn mapio’r cadwyni cyflenwi hyn, a chreu cysylltiadau rhwng cyllidebau a chynlluniau gwaith y 4 mudiad, roedd angen gwneud gwaith dadansoddi gofalus ac adnoddau pwrpasol, ffactorau a oedd yn anodd dod o hyd iddynt ymysgy y gofynion a’r blaenoriaethau a oedd eisoes yn bodoli.

Roedd y partneriaid wedi cyflwyno cais at Gronfa Her yr Economi Sylfaenol, Llywodraeth Cymru er mwyn helpu cyflymu’r cydweithio yma, a dyfarnwyd grant iddynt i gydnabod yr effaith y gallai hyn gael ar fusnesau economi sylfaenol yr ardal. Byddai’r prosiect a gymeradwywyd yn mapio’r cadwyni cyflenwi ar draws y pedwar mudiad, yn adnabod cyfleoedd allweddol i gryfhau gwariant a chyflenwyr lleol, adeiladu gwell perthynas gyda mentrau cymdeithasol a BBaCh, a’u cysylltu gyda’r rhwydweithiau cefnogi busnes presennol.

Un o’r camau allweddol cyntaf i’w cymryd oedd casglu a choladu data cadwyni cyflenwi y 4 partner. Er mwyn gwneud hyn, rhestrwyd a chyfunwyd cyllidebau cynnal a chadw arfaethedig y 4 gymdeithas dai, gan gynhyrchu blaengynllun gwaith 10 mlynedd o hyd, gwerth £90 miliwn. Yna, defnyddiwyd y data i gychwyn sgyrsiau gyda busnesau lleol ynghylch sut y gallai’r gwaith hyn gael ei gyflenwi’n lleol, a chadw cymaint â phosibl o’r gwariant ym Mlaenau Gwent.

Mae’r math hyn o wybodaeth, sef trafod gwerth a maint y cyfleoedd gwaith a fydd, o bosib, ar gael yn y dyfodol, o fudd enfawr i gynllunio busnes, yn arbennig i gyflenwyr llai neu mwy arbenigol. Gall gwybodaeth am gyfleoedd yn y dyfodol fod yn allweddol wrth, er enghraifft, benderfynu a dylid cyflogi aelod ychwanegol o staff neu fuddsoddi mewn hyfforddiant am fath newydd o osodiad neu gynnyrch.

Budd annusgwyl arall y prosiect yw ei botensial i newid y cylch gwaith ‘ffyniant a methiant’ roedd y partneriaeiaid yn ei greu, yn anfwriadol, o bryd i’w gilydd. Dyma un esiampl – yn hytrach na bod un gymdeithas dai yn gofyn i FBaCh amnewid eu holl ffenestri mewn un tymor (ffyniant), a bod gwaith tebyg yn dod i ben am fisoedd lawer nes bod cymdeithas dai arall yn gwneud yr un peth (methiant), erbyn hyn gall y cymdeithasau tai gyfunu eu rhaglenni gwaith er mwyn sicrhau bod gwaith parhaus ar gael.

Yn ogystal â choladu data y gadwyn cynnal a chadw a chyflenwi, roedd y partneriaid hefyd wedi rhannu syniadau a’u rhaglenni presennol er mwyn cefnogi mudiadau cymunedol. Arweiniodd hyn at gyfuno adnoddau’r partneriaid ymhellach – y tro hyn er mwyn cefnogi mannau a mentrau cymunedol yn well drwy’r trafferth y mae COVID-19 wedi’i achosi. Gan gydweithio gyda CLES, Canolfan Gydweithredol Cymru a’r Ffederasiwn Busnesau Bach, mae’r prosiect hefyd wedi gweithio i sefydlu Rhwydwaith Menter Gymdeithasol ym Mlaenau Gwent, a’r gobaith yw y bydd yn parhau ymhell ar ȏl i’r cyfnod grant ddod i ben.

Yn ogystal â chyflawni nodau gwreiddiol y cais a wnaethpwyd i’r Gronfa Her, mae’r cydweithio agosach a hyrwyddwyd gan y grant hefyd wedi dylanwadu ar y gwaith ehangach.
Yn debyg i lawer o gymdeithasau tai, mae’r cymdeithasau tai ym Mlaenau Gwent yn gweithio ar gynlluniau i ddatgarnboneiddio tai drwy waith ȏl-osod. Er fod hyn yn heriol, ac yn golygu y bydd rhaid newid y cynlluniau cynnal a chadw sydd eisoes yn bodoli, mae hefyd yn cynnig cyfle arwyddocaol i gefnogi swyddi newydd, gwyrdd, sy’n talu’n dda, yn yr ardal.

Mae’r bartneriaeth o’r farn bod y ffyrdd cydweithredol o weithio a sefydlwyd yn ystod prosiect y Gronfa Her yn ei galluogi i gynllunio a chyflenwi ȏl-osod mewn ffyrdd sydd, oherwydd eu maint, yn gallu cyflwyno buddion sy’n fwy na’r rhai a welwyd yn ystod y prosiect gwreiddiol. Byddai’n bosibl i’r broses o gyfuno cyllidebau a rhaglenni gwaith fynd mor bell â helpu sbarduno creu diwydiant ȏl-osod lleol newydd drwy allu gwarantu gwaith cyson, sydd wedi’i anelu at gyflenwyr llai a lleol.

Bydd hyn yn cynnwys defnyddio’r perthnasau a ffurfiwyd yn ystod y prosiect gyda’r colegau lleol, BBaCh a’r byd academaidd i archwilio ffyrdd o fynd i’r afael â hyfforddiant a’r bylchau sgiliau sy’n berthnasol i’r gwaith arfaethedig, fel bod modd gwneud y gwaith yn lleol. Gallai hyn fod yn gyfraniad pwysig i gronfa sgiliau y sir sydd, fel llawer o ardaoedd ȏl-ddiwydiannol eraill, yn dioddef lefelau o ddiweithdra sy’n uwch na’r cyfartaledd cenedlaethol.

Mae’r partneriaid yn cychwyn drwy ȏl-osod 200 o gartrefi; bydd y gwaith yn cael ei ariannu gan grant arall o Lywodraeth Cymru, cynllun a fydd yn ffynhonnell ddysgu sut mae ȏl-osod mewn ffordd sy’n gweithio i’r bobl sy’n byw yn y cartrefi hyny, ac yn cyflenwi’r gwaith gan ddefnyddio BBaCh lleol.

Un o sgil-effeithiau pwysig y gwaith hwn yw Cynulliad Hinsawdd Blaenau Gwent – y cyntaf o’i fath yg Nghymru. Bydd y cynulliad dinasyddion hwn yn caniatâu i breswylwyr lleol lunio cynlluniau datgarboneddio nid yn unig y bedair gymdeithas dai, ond hefyd Cyngor Bwrdeistref Sirol Blaenau Gwent a phenderfynwyr lleol eraill, gan sicrhau eu bod yn cydfynd â dyheadau bobl lleol. Mae’n ffurfio un rhan o’r dull ymgysylltu cymunedol newydd y mae’r 4 gymdeithas dai wedi’i ddatblygu yn ystod y prosiect.

Mae Steve Cranston, Arweinydd yr Economi Sylfaenol ar ran United Welsh, o’r farn bod y prosiect cychwynnol felly wedi lledu i fod yn rhywbeth llawer ehangach, a fydd yn cael effaith hirdymor ar y ffordd y mae’r partneriaid yn cydweithio, a’u galluogi i wasanaethu eu preswylwyr a’r cymunedau lleol o’u cwmpas yn well .

Mae gan Steve ddau syniad i eraill sy’n gwneud y math yma o waith. Wrth fynd ati i ddatblygu cydweithrediad rhwng mudiadau, mae’n dweud taw ymddiriedaeth yw’r prif ffactor, ac yn esbonio bod “newid yn digwydd pan fod ymddiriedaeth yn bodoli”. Ym mha ffordd mae datblygu ymddiriedaeth? Trwy fod yn agored, yn dryloyw a gwrando.

Syniad arall yw parhau i ffocysu ar yr hyn sy’n greiddiol i’r economi sylfaenol, sef pobl. Darparu gwasanaethau da i bobl, gwasanaethau a gefnogir gan swyddi da. Mae Steve yn dweud bod cynnal sgyrsiau cyson gyda phobl leol a chymunedau, a chanolbwyntio ar wrando ar eu barn, yn hanfodol er mwy sicrhau bod yr adnoddau yn cyrraedd y mannau hynny lle y mae eu hangen.

Yn ȏl Steve, y peth gorau am fod yn rhan o Grofa Her yr Economi Sylfaenol yw “cael yr amser i ffurfio partneriaethau ymddiriedol gyda sefydliadau partner. Ymddiriedaeth yw’r peth mwyaf pwysig, ac ‘rydym wedi darganfod cyfleoedd i greu manteision cyd-fuddiannol hirdymor”.

“Mae newid yn digwydd pan fod ymddiriedaeth yn bodoli” Read More »

Practice Solutions: Fordd holistaidd o adeiladu gwytnwch cymunedol yn Rhondda Cynon Taf

Mae Practice Solutions yn sefydliad hyfforddi ac ymgynghori, yn darparu cefnogaeth hyblyg parod i gwmnïoedd yn y sectorau gofal cymdeithasol, iechyd, gwirfoddol a phreifat. Ei nod yw helpu sefydliadau i feithrin llesiant yn eu gweithluoedd a chymunedau drwy weithredu newid ystyrlon a chynaliadwy.

Wedi gweithio gyda llawer o fusnesau gofal cymdeithasol ers 1999, roedd Practice Solutions yn cydnabod bod darparwyr llai o faint yn aml yn cael trafferth delio â materion ‘swyddfa gefn’, gan gynnwys cyllid, Adnoddau Dynol, marchnata neu dendro. Yn ei dro, roedd hyn yn cwtogi ar eu gallu i ennill y contractau mwy o faint roedd angen arnynt er mwyn iddynt dyfu.

Roedd hyn wedi arwain at y syniad o rwydwaith gefnogi leol ar gyfer y busnesau hyn, a allai gynyddu eu capasiti i ddarparu gwasanaethau, ac ennill cytundebau ar raddfa fwy, drwy ddarparu gwasanaethau ‘swyddfa gefn’ ar y cyd, yn ogystal â chyngor, cefnogaeth a broceru perthynas, yn enwedig gyda’r sector cyhoeddus.

Teimlwyd bod hyn o bwys mawr i’r rhai sy’n gweithio ym maes gofal cymdeithasol, gyda BBaCh a busnesau meicro eisoes o dan bwysau cynyddol ac ymgyrch cenedlaethol i recriwtio 20,000 o ofalwyr ychwanegol yng Nghymru erbyn 2030.

Os yn llwyddiannus, yna byddai modd cyflwyno’r model i’r holl fusnesau sylfaenol sy’n cefnogi’r darparwyr gwasanaeth hyn, ynghyd â darparwyr gwasanaeth eraill.

Yn 2019, roedd tîm Practice Solutions wedi derbyn grant y Gronfa Her Economi Sylfaenol Llywodraeth Cymru i brofi awydd busnesau Rhondda Cynon Taf am fodel o’r fath.

Gan ganolbwyntio ar y cychwyn ar ddarparwyr gofal cymdeithasol, roedd y prosiect Connect4SuccessRCT yn anelu at gyflwyno dull cysawd-eang i sicrhau bod modd diwallu anghenion gofal cynyddol yn y dyfodol drwy hybu’r sector gofal lleol, a’r economi sylfaenol ehangach.

Byddai’r prosiect yn cynnig cefnogaeth ‘swyddfa gefn’ i FBaCh lleol y sector gofal, gan gynnwys recriwtio staff a chyngor ynghylch eu cadw, hyfforddiant i’r rhai sy’n gweithio gyda phobl agored i niwed, help gyda materion cyllid a marchnata a chyngor ynghylch tendro.

Byddai hefyd yn gweithio i gysylltu cwmnïau lleol gyda chyrff cyhoeddus er mwyn ceisio sicrhau bod mwy o gontractau cyhoeddus yn cael eu dyfarnu yn lleol, yn hytrach nag yn mynd i ddarparwyr corfforaethol mawr. Byddai hyn yn cynnwys chwalu’r rhwystrau i dendro llwyddiannus a chodi proffil darparwyr lleol i gynulleidfaoedd y sector cyhoeddus.

Er ei fod wedi dechrau yn dda, gydag allgymorth llwyddiannus gyda phawb, roedd hi’n anochel bod effaith Covid-19 wedi cyfyngu ar allu darparwyr gofal cymdeithasol a chyrff cyhoeddus i ymgysylltu â’r prosiect.

Mewn ymateb, roedd y prosiect wedi cynyddu ei ffocws ar fusnesau eraill yr economi sylfaenol sydd, drwy gyfrannu at wytnwch cymunedol lleol, hefyd yn cefnogi agendáu iechyd a gofal cymdeithasol, a’r gymuned yn gyffredinol.

Arf allweddol oedd gwefan Connect4SuccessRCT, sy’n anelu at alluogi darparwyr lleol i farchnata eu gwasanaethau, ac hefyd i roi cyfle iddynt gydweithio, er mwyn ennill a cyflenwi contractau sector cyhoeddus raddfa-fawr a fyddai, fel arall, y tu hwnt i’w cyrraedd.

Hyd yn hyn mae 54 sefydliad lleol wedi cofrestru, gan gynnwys gorsaf radio, sefydliadau hyfforddiant, adeiladwyr, gweithgynhyrchwyr a dosbarthwyr Cyfarpar Diogelu Personol.

Er bod y pandemig wedi newid prif gynulleidfa’r prosiect, nid yw Connect4SuccessRCT wedi colli golwg o’i nodau gwreiddiol, sef cefnogi’r sectorau iechyd a gofal, neu chwaith ei ymagwedd holistaidd.

Fel mae Dafydd Thomas, arweinydd prosiect Practice Solutions, yn esbonio:

“Mae’r model yn gweithio ar sail darparu cyd-fuddion i bawb. Pan y maen nhw’n ymuno â Connect4SuccessRCT, mae busnesau nid yn unig yn derbyn cyngor ynghylch tendro, marchnata, a chyngor busnes arall, ond hefyd byddwn yn darparu hyfforddiant fel bod eu cyflogai yn gallu adnabod pan fydd rhywun yn agored i niwed, neu’n wynebu risg. Bydd hyn yn ychwanegu at effaith cymdeithasol y busnes ac, yn y pen draw, yn helpu’r gwasanaethau cyhoeddus i ymyrryd cyn bod problemau yn troi’n ddwysach, ac yn fwy costus”

Gall y ‘system rhybudd cynnar’ ychwanegol sydd gan gwmnïau lleol, oherwydd eu bod yn cysylltu’n ddyddiol gyda niferoedd uchel o breswylwyr y sir, nid yn unig helpu lleihau’r angen am roi pobl mewn ysbyty am reswm amrhiodol, a lleihau dioddefaint, ond hefyd olygu bod modd rhannu a thyfu cyfrifoldeb gofal drwy’r gymuned gyfan.

Mae Practice Solutions hefyd yn dal i weithio i bontio’r bwlch rhwng y sector cyhoeddus a darparwyr gwasanaeth er mwyn galluogi mwy o gydweithredu, a sicrhau bod mwy o arian cyhoeddus yn cael ei sianeli drwy’r economi leol.

Mae’r staff wedi bod yn ymgysylltu â swyddogion caffael ac awdurdodau lleol i geisio deall yr hyn sydd ei angen ar fusnesau i’w galluogi i fod yn llwyddiannus wrth ennill contractau. Mae hyn yn cynnwys diweddaru polisïau, cynlluniau ardystio a gwybodaeth am y gwaith sydd ar y gorwel, a’r cyfan yn golygu bod busnesau yn fwy parod i fynd allan i chwilio am gontractau hyd yn oed pan fod peilot cychwynnol Connect4Success yn dod i ben ym Mawrth 2021.

Mae’r gwaith hwn hefyd wedi rhoi cipolwg gwerthfawr o’r broses o wneud tendro yn fwy hygyrch, yn enwedig o ran y rhai hynny sydd yn llai profiadol, neu’n llai deallus pan yn trafod materion digidol.

Mae Practice Solutions hefyd wedi gallu rhoi adborth ynghylch y profiad hwn i GwerthwchiGymru, Cyngor Bwrfeistref Sirol Rhondda Cynon Taf a gwasanaethau cyhoeddus lleol eraill, i’w helpu i ddeall y rhwystrau yn mae darparwyr lleol yn eu wynebu.

Roedd Dafydd Thomas wedi mynd ymlaen i ddweud

“Un o’r pethau y mae’r pandemig wedi’n dysgu ni yw bod gwasanaethau lleol ond cystal a’u cadwyni cyflenwi – ystyriwch yr heriau gwahanol o ran cyflenwi Cyfarpar Diogelwch Personol. ‘Rydym am weld mwy o fusnesau lleol yn cyflenwi mwy o wasanaethau ar ran y sector cyhoeddus lleol – gan ddarparu mwy o swyddi lleol i bobl yn agosach i’w cartrefi, a sicrhau bod mwy o arian cyhoeddus yn dal i gylchredeg yn lleol”.

Mae’r tîm hefyd wrthi’n creu cyfeiriadur i restru holl fusnesau Rhondda Cynon Taf a fydd, ymhen amser, yn helpu timau caffael y sector cyhoeddus i chwilio am setiausgiliau penodol a chysylltu â busnesau sy’n cwrdd â gofynion contract.

Er bod Practice Solutions o’r farn bod y peilot wedi bod yn llwyddiannus, nid yw wedi bod heb ei heriau. Yn ystod misoedd brig y pandemig roedd hi’n anodd creu cysylltiadau gyda phartneriaid ac, mewn un achos, roedd wedi cymryd dros 9 mis i drefnu cyfarfod gydag un o’r cyrff cyhoeddus targed. Fel yr esboniodd Dafydd “yn syml iawn, nid oedd modd i’n partneriaid ymgysylltu â ni” er gwaethaf yr adnodd ychwanegol y mae prosiectau fel Connect4SuccessRCT yn cynnig.

Yn yr un modd, mae pwysau economaidd yn golygu nad oedd agwedd holistaidd hirdymor y prosiect yn apelio at rai o’r BBaCh a busnesau meicro, gan fod llawer mwy o ddiddordeb gyda busnesau mewn “helpwch fi i gael gafael ar rywbeth nawr”, yn hytrach na’r hyn a fydd, efallai, ar gael yn y “dyfodol euraidd”.

Er gwaetha’r heriau hyn, mae’r prosiect wedi profi’n hyblyg, ac wedi ymateb i anghenion lleol. Yn yr hirdymor hoffai’r sefydliad addasu’r model hwn a’i droi’n fudiad cydweithredol gydag aelodaeth ffurfiol, a gwahodd y gymuned i chwarae ei rhan. Yn ychwanegol at y nodau gwreiddiol o gydweithio yn agosach gyda’r sector cyhoeddus, byddai hefyd yn yn cysylltu pobl lleol gyda busnesau dibynadwy lleol ym meysydd cynnal a chadw eiddo, trafnidiaeth neu wasanaethau cynnal cyffredinol.

Yn ogystal â hybu’r economi leol, credir y byddai hyn, yn arbennig, yn helpu’r pobl mwyaf agored i niwed yn y gymuned i fyw yn annibynnol yn hirach, yn gwella llesiant unigol ac yn lleihau ymhellach y pwysau ar y darparwyr iechyd a gofal cymdeithasol lleol.

Practice Solutions: Fordd holistaidd o adeiladu gwytnwch cymunedol yn Rhondda Cynon Taf Read More »

Cyngor Bro Morgannwg: Newid y fford o gaffael yn y sector cyhoeddus

Gyda chymorth Cronfa Her Economi Sylfaenol Llywodraeth Cymru, mae Cyngor Bro Morgannwg yn newid ei ddull caffael er lles yr economi sylfaenol.

Caffael yw’r dull a ddefnyddir gan unrhyw fudiad i brynu nwyddau, gwasanaethau neu waith o ffynhonnell allanol. Yn aml, mae’n defnyddio proses o gyflwyno cynigion cystadleuol. Yn syml iawn hwn yw’r siopa y mae mudiad yn gwneud i gyflawni ei nodau ac amcanion.

Y Cyngor yw’r mudiad sy’n gwario’r mwyaf o arian yn y Fro, yn gwario £186 miliwn y flwyddyn. Mae staff y Cyngor o’r farn bod ganddynt gyfrifoldeb i wario’r arian hwnnw i sicrhau gwerth gorau i’r ardal, gan gynnwys sgiliau, iechyd, llesiant, buddion amgylcheddol a chyflogaeth.

Pan gafodd Cronfa Her Economi Sylfaenol Llywodraeth Cymru ei lansio, roedd y Cyngor wedi gweld cyfle i gryfhau ei arferion caffael er mwyn helpu diwallu’r amcanion hyn, gan gynnwys gwell cefnogaeth i BBaCh (busnesau bach a chanolig) a gydnabyddir eu bod yn ‘anadl einioes yr ardal’.

Dyfarnwyd yr arian am brosiect a anelwyd at dyfu BBaCh lleol, ac i gynyddu’r nifer o’r rheini sy’n darparu contractau ar ran y Cyngor. Roedd Maddy Sims, sy’n arwain gwaith economi sylfaenol y Cyngor, wedi sylweddoli y byddai hyn hefyd yn cynnwys newid y canfyddiadau diwerth hynny sy’n honni bod caffael y Cyngor yn broses caeëdig, yn hytrach nag yn un agored.

Gan gydnabod bod deialog yn gwbl hanfodol, roedd y prosiect wedi canolbwyntio ar wrando ar fusnesau lleol, defnyddio data a cheisio ‘dynoli’r’ broses o gynnig am gontractau’r Cyngor, fel bod mwy o FBaCh yn cael budd.

Yn aml nid oes gan FBaCh incwm cyson ar ddiwedd y mis. Oherwydd hyn, fel mae Maddy yn esbonio, mae’n bwysig dileu rhwystrau i’r broses o wneud cynnig, gan na all fusnesau fforddio cynnig yn barhaus am gontractau nad ydynt yn cael eu gwireddu.

Wrth i’r Cyngor gynnal trafodaethau gyda BBaCh lleol sylweddolwyd bod llawer ohonynt yn wynebu anawsterau rhwystredig – ond anawsterau a oedd yn hawdd i’w datrys – a oedd yn eu hatal rhag ennill contractau’r Cyngor. Roedd llawer ohonynt heb glywed am GwerthwchiGymru (un o fentrau Llywodareath Cymru sy’n helpu BBaCh i weithio’n llwyddiannus gyda’r sector cyhoeddus) tra bod eraill yn dioddef problemau bach a oedd, serch hynny, yn achosi digalondid – megis, er enghraifft, eu bod heb osod eu codau yn gywir.

Mae dull ragweithiol o adeiladu perthynas gyda busnesau lleol a gofyn y cwestiwn ‘ beth allwn ni wneud i’ch helpu chi i weithio gyda ni?’ wedi bod yn ganolog wrth ddatrys y problemau hyn, yn hytrach na chymryd yn ganiatáol y byddai BBaCh yn dod at y Cyngor am wybodaeth neu gyngor.

Mae’r Gronfa wedi galluogi’r Cyngor i ymgysylltu â dros 1,000 o fusnesau ers Mehefin 2020 drwy ddigwyddiadau gyda Busnes Cymru, GwerthwchiGymru ac eraill i helpu pobl ddeall a datrys problemau tendro.

Mae dull newydd y Cyngor o gynnal sgyrsiau hefyd wedi llwyddo i gael gwared ar y ffactor ‘gwastraff amser’ a’r ymdeimlad o gael eu llethu y mae llawer o FBaCh yn wynebu pan yn tendro. Mae Maddy yn esbonio bod y ffactorau hyn nid yn unig yn golygu nad yw rhai BBaCh yn gwneud cynnig, ond hefyd yn rhuthro eu cynigion, gan eu gwneud yn llai tebygol o lwyddo.

Felly, er mwyn helpu annog a thawelu meddyliau BBaCh lleol, mae’r Cyngor yn cynhyrchu ffilmiau astudiaethau achos i arddangos rhai o’r busnesau lleol y mae wedi cydweithio â nhw, gan gynnwys un a oedd, wedi iddo ennill hyder yn y broses dendro drwy ddarparu peiriannau gwerthu i’r Cyngor, wedi mynd yn ei flaen i ennill contract gwerth miliynau o bunnoedd gyda’r GIG.

Mae animeiddiad, sy’n gwneud y broses gaffael ymddangos yn haws ac yn fwy cyffrous, wedi’i gomisiynu ac mae’r Cyngor hefyd wedi cynyddu’r nifer o ymgyrchoedd postio sy’n cael eu hanfon at fusnesau, er mwyn codi ymwybyddiaeth o’r contractau sydd ar gael.

O ganlyniad i’r ymdrechion hyn mae 100 o fusnesau lleol newydd wedi cofrestru gyda GwerthwchiGymru, ac mae’r Cyngor wedi cymryd camau eraill i wneud ei gontractau yn fwy hygyrch i FBaCh, megis rhannu contractau mawr yn ddarnau llai, sef y math o gontract y mae BBaCh yn fwy cymwys i dendro amdanynt.

Roedd sgyrsiau gyda busnesau lleol nid yn unig wedi adnabod rhwystrau i dendro ac ennill contractau, ond hefyd wedi galluogi’r Cyngor ddeall yn well y gadwyn gyflewni leol a’r bylchau yn y farchnad. Mae’r dealltwriaeth hon yn hanfodol os ydy’r Cyngor am gefnogi’r ardal leol gyda’i gwaith caffael; er enghraifft, o bosib, trwy gyfrwng polisi cadwyn gyflenwi neu gaffael rhagweithiol, er mwyn helpu ysgogi gweithgaredd yn y mannau hynny lle mae’r gadwyn gyflenwi’n wag.

Mae’r prosiect hefyd wedi helpu catalyddu ffyrdd newydd eraill o weithredu. Nid yw gwasanaeth caffael y Cyngor wedi’i ganoli, ac mae caffael wedi’i ddatganoli i’r gwahanol gyfarwyddiaethau. Ar hyn o bryd, nid oes unrhyw adrodd yn ȏl canolog ynghylch faint o’r arian sy’n cael ei wario yn lleol, ac mae hyn yn ei gwneud hi’n anodd mesur effaith llawn caffael y Cyngor ar FBaCh neu’r economi sylfaenol lleol yn gyffredinol. Yn yr achos hwn, diffyg data yw’r her. Mae prosiect y Gronfa Her wedi amlygu’r bwlch hwn, bwlch y mae’r Cyngor yn cydnabod fel cam cyntaf cadarnhaol yn y broses o’i oresgyn a’i unioni.

Pwynt pwysig yr hoffai Maddy gyfleu i eraill sy’n gwneud gwaith tebyg yw, yn syml, “camwch i’w ‘sgidiau nhw (BBaCh) ac ystyriwch eu profiadau”. Mae hi’n esbonio, “mae’n golygu llawer o wrando, trafod ac yna darganfod os allwch newid eich prosesau er lles ein gilydd. Dylai unrhyw un sydd am gynnal y math yma o brosiect drafod gyda chymaint o bobl â phosib”.

Caffael yw prif wariant y Cyngor, ac mae Maddy o’r farn bod y Gronfa Her wir wedi amlygu grym posibl y gwariant hwnnw i roi budd i’r economi sylfaenol. Mae wedi cynnig cipolwg newydd i’r Cyngor ynghylch ble i fynd nesaf, gan ail-strwythuro ei wasanaeth caffael, ei safoni a mesur faint o’r arian sy’n cael ei wario yn lleol mewn ffordd fwy manwl.

Yn y pen draw, mae’r Cyngor am gefnogi BBaCh i gyflawni sgiliau, swyddi – ac, yn aml, buddion eraill sy’n gysylltiedig ag economi gref. Mae hefyd am roi mwy o hyder ac ymwybyddiaeth i’r comisiynwyr i wario gan gadw’r ardal leol, a gwerth am arian, mewn golwg.

Cafodd yr astudiaeth achos hon ei chrynhoi gan Cynnal Cymru – Sustain Wales er mwyncefnogi cymuned ymarfer o brosiectau’r Gronfa Her sy’n rhannu dysgu a chydweithio.

Cyngor Bro Morgannwg: Newid y fford o gaffael yn y sector cyhoeddus Read More »

Scroll to Top
Skip to content